Το ανώδυνο πέρασμα στη δραχμή

Σάββατο, 20 Οκτωβρίου 2012   

του ΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ

Η οικονομική διαχείριση της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ
 
Τα τρία βασικά ζητήματα είναι η ισοτιμία, η αποτελεσματική εισαγωγή των νέων κερμάτων και χαρτονομισμάτων καθώς και η ελαχιστοποίηση φυγής κεφαλαίων από τη χώρα

 

Με το παρόν άρθρο μας, συνεχίζουμε και ολοκληρώνουμε την έρευνα που ξεκινήσαμε χθες σε αυτήν τη στήλη της εφημερίδας μας, σχετικά με τη διαμόρφωση, την εφαρμογή και τη διαχείριση ενός σχεδίου οικειοθελούς αποχώρησης της Ελλάδας από την Ευρωζώνη. Στο χθεσινό άρθρο μας, περιγράψαμε τους άξονες θεσμικής διαχείρισης και ειδικότερα της αντιμετώπισης νομικών προβλημάτων που θα είχε η εφαρμογή ενός σχεδίου αποχώρησης της Ελλάδας από την Ευρωζώνη και δείξαμε ότι η έξοδος της χώρας μας από το ευρώ είναι θεσμικά εφικτό να γίνει με συντεταγμένο και αποτελεσματικό τρόπο και να αποβεί επωφελής. Σήμερα, θα αναλύσουμε τον τρόπο αποτελεσματικής διαχείρισης των οικονομικών ζητημάτων που αφορούν στην έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ.

 

Μετατροπή

 

Η διαχείριση της μετατροπής του νομίσματος της Ελλάδας από ευρώ σε νέα δραχμή περιλαμβάνει τα ακόλουθα τρία ζητήματα: Τον προσδιορισμό της ισοτιμίας ευρώ – δραχμής, την αποτελεσματική εισαγωγή των νέων χαρτονομισμάτων και κερμάτων και την ελαχιστοποίηση της φυγής κεφαλαίων από την Ελλάδα.

Κατ’ αρχάς, η Ελλάδα, κατά τη στιγμή της αποχώρησής της από την Ευρωζώνη, πρέπει να ορίσει την ισοτιμία στην οποία τα ευρώ θα γίνουν δραχμές. Υπό μια οπτική γωνία, αυτό το ζήτημα δεν είναι τόσο σημαντικό, για δύο λόγους: Πρώτον, εφόσον καθετί στην ελληνική οικονομία θα μετατραπεί από ευρώ σε δραχμή, βάσει της ίδιας ισοτιμίας, τότε δεν έχει καμιά σημασία για τον ελληνικό λαό αν ένα ευρώ θα ισοδυναμεί με μία ή με εκατό δραχμές. Εάν, με άλλα λόγια, ο εβδομαδιαίος λογαριασμός καταναλωτικών δαπανών ενός νοικοκυριού από 200 ευρώ γίνει 20.000 δραχμές και το εβδομαδιαίο εισόδημά του από 400 ευρώ γίνει 40.000 δραχμές, τότε η κατανάλωση αυτού του νοικοκυριού, δηλαδή το λεγόμενο το «καλάθι της νοικοκυράς», δεν θα μειωθεί. Δεύτερον, οποιαδήποτε κι αν είναι η ισοτιμία ευρώ – δραχμής που θα ορίσει η Ελλάδα κατά τη στιγμή της αποχώρησής της από την Ευρωζώνη, οι αγορές συναλλάγματος θα είναι σε θέση να υποτιμήσουν το νέο νόμισμα μέχρι του σημείου που θα κρίνουν κατάλληλο.

Υπό μια άλλη οπτική γωνία, όμως, υπάρχουν ορισμένα ζητήματα που υποδεικνύουν ότι ο προσδιορισμός της ισοτιμίας ευρώ – δραχμής που θα ορίσει η Ελλάδα κατά τη στιγμή της αποχώρησής της από την Ευρωζώνη έχει σημασία. Ας υποθέσουμε ότι ορίζεται 1 ευρώ να ανταλλάσσεται προς 1,99 δραχμές. Τότε μια κούρσα ταξί που πριν κόστιζε 5 ευρώ θα κοστίζει 9,95 δραχμές. Ο ταξιτζής θα μπορούσε εύκολα να υποκύψει στον πειρασμό να στρογγυλοποιήσει το κόστος αυτής της κούρσας στις 10 δραχμές. Γενικά, η στρογγυλοποίηση των τιμών είναι συνηθισμένο φαινόμενο στις περιπτώσεις τροποποίησης του νομίσματος και μπορεί να προκαλέσει άνοδο του πληθωρισμού. Όταν, λ.χ., το Ηνωμένο Βασίλειο εισήγαγε το δεκαδικό σύστημα κερμάτων, τον Φεβρουάριο του 1971, οι λιανοπωλητές χρησιμοποίησαν αυτήν την αλλαγή για να αυξήσουν μυστικά τις τιμές. Για να αποφευχθεί ακριβώς αυτό το πρόβλημα της στρογγυλοποίησης τιμών, όταν εισήχθη για πρώτη φορά το ευρώ, ορίστηκε με νόμο ότι κάθε στρογγυλοποίηση τιμής σε ευρώ θα γινόταν σύμφωνα με το κοντινότερο σεντ, προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Ωστόσο, ποτέ δεν είναι εύκολο αυτού του είδους οι νόμοι να εφαρμοστούν πλήρως.

 

Για να μειωθούν φαινόμενα παραπλάνησης του καταναλωτικού κοινού και για να ελαχιστοποιηθεί η σύγχυση στην αγορά, το νέο νόμισμα θα έπρεπε να εισαχθεί σε ισοτιμία ένα προς ένα έναντι του ευρώ, δηλαδή κάτι που κοστίζει 2,65 ευρώ απλώς να μετατραπεί σε 2,65 δραχμές.

 

Διαχείριση

 

Ο εφοδιασμός της αγοράς με την αναγκαία ποσότητα χαρτονομισμάτων και κερμάτων της νέας δραχμής δεν μπορεί να ολοκληρωθεί αμέσως και ίσως χρειαστεί ένα χρονικό διάστημα της τάξης των έξι μηνών για να τυπωθεί και να διατεθεί η αναγκαία ποσότητα του νέου νομίσματος. Για όσο διαρκέσει αυτό το μεταβατικό διάστημα, κατά το οποίο το εθνικό νόμισμα θα βρίσκεται στο τυπογραφείο, η ελληνική οικονομία μπορεί και πρέπει να λειτουργήσει χωρίς εθνικά χαρτονομίσματα και κέρματα, δηλαδή ο κύριος όγκος των εμπορικών συναλλαγών στην ελληνική οικονομία πρέπει να πραγματοποιείται χωρίς εργαλεία συναλλαγών τοις μετρητοίς, π.χ. μπορεί να χρησιμοποιούνται ηλεκτρονικό χρήμα (πιστωτικές – χρεωστικές κάρτες) και διάφορα αξιόγραφα και, βεβαίως, ένα μέρος των εμπορικών συναλλαγών της χώρας μπορεί να συνεχίσει να γίνεται σε ευρώ.

 

Η αρχική έλλειψη μπορεί να ξεπεραστεί

 

Παρότι η βραχυπρόθεσμη απουσία χαρτονομισμάτων και κερμάτων είναι μια δυσκολία, δεν αποτελεί ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα. Ούτως ή άλλως, η σημασία του μετρητού, δηλαδή της φυσικής υπόστασης του νομίσματος, μειώνεται ραγδαία διεθνώς, καθώς οι πιστωτικές και οι χρεωστικές κάρτες έχουν γίνει περισσότερο δημοφιλείς και οι ηλεκτρονικές συναλλαγές έχουν αυξηθεί. Μια έρευνα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2011 έδειξε ότι για περίπου 70% των επιχειρήσεων της Ζώνης του Ευρώ οι συναλλαγές τοις μετρητοίς αντιπροσωπεύουν μόλις το 5% του συνολικού κύκλου εργασιών τους. Η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρηματικών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών διενεργείται χωρίς μετρητά. Ωστόσο, η ίδια έρευνα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας επεσήμανε ότι το 87% των αγορών που έχουν αξία κάτω από 20 ευρώ γίνεται τοις μετρητοίς. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα της προσωρινής απουσίας χαρτονομισμάτων και κερμάτων μπορεί να επιλυθεί με τη χρήση χρεωστικών καρτών και επιταγών και, όπου υπάρχει αρκετή εμπιστοσύνη, μέσω άτυπων διαπροσωπικών συμφωνιών.

Στις περιπτώσεις που καμιά από τις ανωτέρω λύσεις δεν θα μπορεί να λειτουργήσει και θα είναι απολύτως αναγκαία η χρήση μετρητών, η πιο βολική λύση είναι η συνέχιση διενέργειας αυτών των πληρωμών σε ευρώ. Αυτή η διευθέτηση θα είναι ακόμη ευκολότερη, εάν έχει εισαχθεί η νέα δραχμή στην ισοτιμία ένα προς ένα ως προς το ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι, αρχικά, όλες οι τιμές και οι ονομαστικές ποσότητες χρήματος θα παραμείνουν ίδιες και θα μπορούν εύκολα να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα του ευρώ.

Βεβαίως, στις περιπτώσεις που θα συνεχίσουν οι συναλλαγές των Ελλήνων να γίνονται σε ευρώ, θα υπάρξει πρόβλημα εξαιτίας της αναμενόμενης ανατίμησης του ευρώ ως προς τη νέα δραχμή στην παγκόσμια αγορά συναλλάγματος. Έστω ότι οι οδηγοί ταξί ζητούν να πληρώνονται τοις μετρητοίς (δεδομένου ότι οι περισσότερες διαδρομές έχουν τιμή κάτω από 20 ευρώ) και, άρα, συνεχίζουν να χρεώνουν τους πελάτες τους σε ευρώ, έως ότου κυκλοφορήσει το νέο νόμισμα. Εάν η ονομαστική τιμή μιας κούρσας ταξί σε ευρώ παραμένει η ίδια, ενώ ανατιμάται το ευρώ ως προς τη νέα δραχμή, τότε αυτό θα σημάνει άνοδο του πραγματικού κόστους του ταξί για τους ανθρώπους που θα αμείβονται σε δραχμές και αύξηση της πραγματικής τιμής του ταξί σε σχέση προς τα αγαθά τα οποία θα πωλούνται σε δραχμές.

Επίσης, για τη μεταβατική περίοδο μπορεί να γίνει μια ρύθμιση που να προβλέπει ότι οι έμποροι οι οποίοι θα επιμένουν να πληρώνονται τοις μετρητοίς και άρα σε ευρώ, μέχρις ότου κυκλοφορήσουν τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα της νέας δραχμής και επαναδιατυπωθούν όλες οι τιμές στη νέα δραχμή, θα υποχρεούνται να πωλούν το ίδιο αγαθό ή την ίδια υπηρεσία σε χαμηλότερη τιμή, όταν ζητούν να πληρωθούν τοις μετρητοίς σε ευρώ και όχι όταν πληρώνονται χωρίς μετρητά στη νέα δραχμή.

Επίσης, από την πρώτη ημέρα κυκλοφορίας της νέας δραχμής, τα τραπεζικά καταστήματα και τα ΑΤΜ των τραπεζών πρέπει να αντιμετωπίζουν όλες τις αναλήψεις σε ευρώ ως συναλλαγή σε ξένο νόμισμα, η οποία θα χρεώνεται σε λογαριασμό δραχμών βάσει της επικρατούσας συναλλαγματικής ισοτιμίας.

 

Σωστή διαχείριση της υποτίμησης

 

Μετά την αποχώρηση από την Ευρωζώνη, η ελληνική οικονομία θα χρειαστεί να προβεί σε υποτίμηση του εθνικού νομίσματος, αφενός για να κερδίσει σε ανταγωνιστικότητα και αφετέρου για να καλύψει μέρος των απωλειών που συσσώρευσε παραμένοντας εγκλωβισμένη στο ευρώ επί μία δεκαετία. Παράγοντες του Σίτι του Λονδίνου, με τους οποίους επικοινωνούμε, εκτιμούν ότι, σήμερα, η Ελλάδα έχει ανάγκη μιας υποτίμησης της τάξης του 40%, η Ιταλία και η Ισπανία έχουν ανάγκη υποτιμήσεων της τάξης του 30% και η Ιρλανδία θα χρειαζόταν μια υποτίμηση της τάξης του 15%.

Ωστόσο, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η νέα δραχμή να υποστεί από τις αγορές υποτίμηση μεγαλύτερη από εκείνη που θα χρειαζόταν. Μια υπερβάλλουσα υποτίμηση πρέπει να αποτραπεί για τους εξής λόγους: Πρώτον, αυξάνει το οριακό κόστος λήψης νέας απόφασης για υποτίμηση του εθνικού νομίσματος από την ελληνική κυβέρνηση στο μέλλον. Δεύτερον, εάν, εξαιτίας της πτώσης της συναλλαγματικής ισοτιμίας, η τιμή των εισαγωγών αυξηθεί περισσότερο από την τιμή των εξαγωγών (όταν μετρώνται και οι δύο στο ίδιο νόμισμα), τότε το ίδιο επίπεδο εξαγωγών θα αγοράζει λιγότερες εισαγωγές, γεγονός που συνεπάγεται πτώση του βιοτικού επιπέδου (δεδομένου ότι οι μισθοί δεν θα μπορούν να αυξηθούν ανάλογα). Τρίτον, όσο μεγαλύτερη είναι η πτώση της συναλλαγματικής ισοτιμίας, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος αύξησης του πληθωρισμού και των ονομαστικών μισθών, υπονομεύοντας, έτσι, την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Το πρώτο πράγμα που απαιτείται γι’ αυτόν τον σκοπό είναι να δράσει προληπτικά η ελληνική κυβέρνηση και να διαμορφώσει ένα αξιόπιστο νομισματικό και δημοσιονομικό πλαίσιο. Εάν οι αγορές πειστούν ότι ο πληθωρισμός θα είναι μεσοπρόθεσμα χαμηλός και ελεγχόμενος και η δημοσιονομική πολιτική ευσταθής, μειώνονται σημαντικά οι τάσεις πρόκλησης υπερβάλλουσας υποτίμησης. Τέτοιες πολιτικές εφάρμοσε το Ηνωμένο Βασίλειο όταν αποχώρησε από τον ευρωπαϊκό Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών, το 1992.

Βραχυπρόθεσμα, μέτρα ελέγχου των κεφαλαιακών ροών μπορεί να συμβάλουν στην αποτροπή υπερβάλλουσας υποτίμησης. Για παράδειγμα, τον Νοέμβριο του 2008, η Ισλανδία επέβαλε πολύ αυστηρά μέτρα για να αποτρέψει την ανταλλαγή περιουσιακών στοιχείων αποτιμημένων σε ισλανδικές κορόνες με περιουσιακά στοιχεία αποτιμημένα σε ξένα νομίσματα. Ωστόσο, τα μέτρα ελέγχου των κεφαλαιακών ροών δεν μπορούν να αποτελέσουν μακροπρόθεσμη λύση.

 

 

Αποτροπή μαζικής εκροής κεφαλαίων

 

Για να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις ενός πανικού και να ενημερωθεί το κοινό χρειάζονται λίγες ημέρες ηρεμίας και απουσίας τραπεζικών συναλλαγών. Γι’ αυτό η ανακοίνωση της αποχώρησης της Ελλάδας από το ευρώ πρέπει να γίνει κάποια Παρασκευή -προς αξιοποίηση της αργίας του Σαββατοκύριακου- και ακόμη, κατ’ εξαίρεση, εκείνο το Σαββατοκύριακο πρέπει να απαγορευθούν όλες οι συναλλαγές μέσω ΑΤΜ. Εάν κριθεί ότι χρειάζεται μια μικρή παράταση της επιβολής απαγόρευσης αναλήψεων, μπορεί να επεκταθεί αυτό το μέτρο χρονικά στη Δευτέρα και την Τρίτη. Έτσι, θα υπάρξουν 2 με 4 ημέρες ομαλοποίησης της αγοράς και ενημέρωσης του κοινού, με σκοπό να αποτραπούν φαινόμενα πανικού και μαζικής παραπληροφόρησης, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μαζική φυγή κεφαλαίων από την Ελλάδα και σε κατάρρευση τραπεζών.

Εάν, βεβαίως, εκδηλωθεί εκτεταμένη τάση φυγής κεφαλαίων πριν από την επίσημη ανακοίνωση μετατροπής του νομίσματος, λόγω διαρροών, τότε πρέπει να επιβληθούν αυστηρότερα μέτρα ελέγχου των κεφαλαιακών ροών.

 

Η αντιπληθωριστική πολιτική πρέπει να προχωρεί χέρι – χέρι με τον έλεγχο της συναλλαγματικής ισοτιμίας (αποτροπή υπερβάλλουσας υποτίμησης) και την εφαρμογή διαρθρωτικών αλλαγών που αφορούν στην αντιμετώπιση γραφειοκρατικών προβλημάτων, στη μείωση της φορολογίας (ακόμη κι αν αυτό βραχυπρόθεσμα σημαίνει ανοχή σε αυξημένο έλλειμμα του Προϋπολογισμού), στην αποκρατικοποίηση του ασφαλιστικού συστήματος (με τη μετατροπή του κρατικού ασφαλιστικού συστήματος σε αυτοδιαχειριζόμενο οργανισμό ιδιωτικού Δικαίου, υπό τον άμεσο έλεγχο των εργαζομένων και των εργοδοτών), στην αποτροπή του στρεβλωτικού ρόλου των κρατικών παρεμβάσεων στην παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών και στην αποκομματικοποίηση του συνδικαλιστικού κινήματος, ώστε να δρα ως υπεύθυνος και δημιουργικός οικονομικός εταίρος.

 

 

Share


ΔΙΕΘΝΗ

  1. Το Κίτο κατηγορεί τη Βρετανία για την επιδείνωση της υγείας του Ασάνζ

  2. Προβάδισμα μίας μονάδας για τον Ρόμνεϊ

  3. ΔΝΤ: Έγκριση εκταμίευσης 1,5 δις για τη Πορτογαλία


  4. Οι Ρώσοι πιστεύουν ότι θα ρίξουν τον Πούτιν μέσω μαζικών κινητοποιήσεων

  5. Σάλος από δήλωση Ρεπουμπλικανού υποψήφιου γερουσιαστή

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

  1. Κινητοποιήσεις φορέων της Νάουσας μετά τη παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου

  2. Έφυγε από τη ζωή ο Δημήτρης Μπέης

  3. Εκλάπη το βουλευτικό αυτοκίνητο του Χρ.Μαρκογιαννάκη

  4. Μελωδική διαμαρτυρία