Η κρίση γεννά νέες αγοραστικές συνήθειες

Από το κίνημα της πατάτας στα χωριά παραγωγών.

Πώς ωφελούνται αγρότες και καταναλωτές από την παράδοση προϊόντων χωρίς μεσάζοντες.

1367 2012 12 02 20 05 04Όταν το  Κίνημα της Πατάτας πρωτοεμφανίστηκε στην Ελλάδα τον Μάρτιο του 2012, πολλοί έσπευσαν να πουν ότι επειδή λειτουργεί σε ένα μόνο είδος είναι συγκυριακό και θα ξεφουσκώσει. Ωστόσο, εννέα μήνες μετά, όχι μόνο δεν φαίνεται να ξεφουσκώνει αλλά αντίθετα γιγαντώνεται με ραγδαίους ρυθμούς και επεκτείνεται και σε άλλα αγροτικά προϊόντα καθώς και σε πολλές περιοχές της χώρας.

Το κίνητρο που δημιούργησε το Κίνημα της Πατάτας ήταν η ανάγκη για αλληλοϋποστήριξη των παραγωγών και των καταναλωτών, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης αλλά και της έντονης δυσαρέσκειας που προέκυπτε από την εκμετάλλευση και των δύο από τους μεσάζοντες. Η αρχή έγινε από την Εθελοντική Ομάδα Δράσης του Νομού Πιερίας, η οποία ήρθε απευθείας σε επαφή με τους παραγωγούς πατάτας του Κάτω Νευροκοπίου και οργάνωσε ομαδική παραγγελία για 1.082 μέλη της. Η πρώτη αυτή οργανωμένη προσπάθεια απευθείας συναλλαγής μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών στέφθηκε από απόλυτη επιτυχία, καθώς επιτεύχθηκε συμφέρουσα τιμή για τους πρώτους, σε σχέση με τις τιμές πώλησης στο χονδρεμπόριο και πλήρης απορρόφηση της προσφερόμενης παραγωγής αλλά και αρκετά χαμηλή τιμή για τους δεύτερους, σε σχέση με αυτήν που συναντούσε κανείς στην αγορά.

 

Η κίνηση που αιφνιδίασε

 

Γεγονός που προβλήθηκε εκτενώς απ’ όλα τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, καθώς ήταν ένα πρωτοφανές «χτύπημα» στην ακρίβεια που έβγαζε από το παιχνίδι τους μεσάζοντες και τα «καρτέλ», δίνοντας παράλληλα μια εναλλακτική προσφορά για τους πολίτες σε αρκετά χαμηλότερο επίπεδο τιμής. Η κίνηση αυτή βέβαια αιφνιδίασε τους πάντες, από τους μεσάζοντες, τα σουπερμάρκετ, τους παραγωγούς και τους εμπόρους των λαϊκών αγορών μέχρι και την κυβέρνηση, αλλά και όλα τα πολιτικά κόμματα. Ως είθισται σε καθετί πρωτόγνωρο, οι πρώτες αντιδράσεις ήταν ανάμεικτες, καθώς κάποιοι επιδοκίμασαν αυτήν την προσπάθεια, ενώ κάποιοι άλλοι την αποδοκίμασαν και κάλεσαν, μάλιστα, τους πολίτες να μην συμμετάσχουν.

Η ανάγκη, όμως, των αγροτών για απορρόφηση των αδιάθετων προϊόντων τους και των καταναλωτών για φθηνότερα προϊόντα, έδωσε μεγάλη απήχηση στο κίνημα της πατάτας, με τη ζήτηση να επεκτείνεται και σε άλλα αγροτικά προϊόντα, αφού όλο και περισσότερες ομάδες παραγωγών προθυμοποιούνται να συμμετάσχουν στη λύση της άμεσης πώλησης στους καταναλωτές. Έτσι, η κίνηση αυτή που ξεκίνησε από τη Βόρεια Ελλάδα, επεκτάθηκε σε διάφορα μέρη της χώρας, φτάνοντας πλέον σε πολλές περιοχές της Αττικής αλλά ακόμα και στην Πελοπόννησο. Στον χορό του Κινήματος της πατάτας μπαίνουν πλέον ολοένα και περισσότεροι δήμοι, σύλλογοι και Ενώσεις Καταναλωτών, που προσπαθούν να προμηθεύσουν τους πολίτες με βασικά αγαθά χωρίς μεσάζοντες.

 

«Πιλότος»

 

Χαρακτηριστική περίπτωση διατήρησης αλλά και επέκτασης του κινήματος της πατάτας αποτελεί το «Χωριό Παραγωγών», μια πρωτοβουλία του Δήμου Βύρωνα που διοργανώθηκε στις 11 Νοεμβρίου, θα επαναληφθεί στις 9 Δεκεμβρίου και θα γίνεται σταθερά, πλέον, τη δεύτερη Κυριακή κάθε μήνα. Είχαν προηγηθεί κάποιες μεμονωμένες δράσεις για κάποια προϊόντα, όπως οι πατάτες και το λάδι, οι οποίες έτυχαν μεγάλης ανταπόκρισης από τους δημότες. Το γεγονός αυτό λειτούργησε καταλυτικά για τον δήμαρχο Νίκο Χαρδαλιά, ο οποίος σκέφτηκε να γίνει μια πιο οργανωμένη προσπάθεια και σε πιο μόνιμη βάση. Έτσι, επιλέχθηκαν να συμμετάσχουν σε πρώτη φάση 13 παραγωγοί απ’ όλη την Ελλάδα, ο καθένας στο δικό του είδος.  

Η πρώτη διοργάνωση του «Χωριού Παραγωγών» του Δήμου Βύρωνα πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία, καθώς μεγάλο πλήθος κόσμου επισκέφτηκε το πάρκο Καραολή και Δημητρίου, όπου πραγματοποίησε τα ψώνια του απευθείας από τους Έλληνες παραγωγούς που συμμετείχαν στην πρωτοβουλία. Οι τιμές των προϊόντων ήταν δελεαστικές για τους καταναλωτές, με αποτέλεσμα οι παραγωγοί να διαθέσουν πάνω από 42 τόνους τροφίμων. Ειδικότερα, ανά κατηγορία προϊόντος, πουλήθηκαν: 1,5 τόνος ρύζι, 2,3 τόνοι ζυμαρικά, 5 τόνοι ελαιόλαδο, 2,5 τόνοι γαλακτοκομικών προϊόντων, 4,1 τόνοι όσπρια, 6 τόνοι αλεύρι, 20 τόνοι πατάτες, 312 κιλά μέλι, 750 κιλά ελιές, 200 κιλά αμύγδαλα, 18.000 αυγά, 700 συσκευασίες ρίγανης, 650 συσκευασίες τσαγιού και 180 συσκευασίες μαρμελάδας και γλυκού του κουταλιού. Παραγωγοί και καταναλωτές ανανέωσαν το ραντεβού τους για την Κυριακή 9 Δεκεμβρίου, αναγνωρίζοντας τη χρησιμότητα και την αναγκαιότητα συνέχισης της πρωτοβουλίας αυτής.

 

Οικονομία έως 44,8%

 

Όπως εξηγεί στην «Ε» ο συνεργάτης του δημάρχου Κωνσταντίνος Πετρόπουλος, «η επιλογή των παραγωγών έγινε με πολύ αυστηρά κριτήρια, που αφορούσαν στην τιμή, στην ποιότητα και την πιστοποίηση του προϊόντος». Τονίζει, μάλιστα, ότι «μέσα από το site του δήμου, αλλά και με ένα έντυπο που διαθέσαμε στους πολίτες, ο κόσμος μπορούσε να δει ποιος είναι ο παραγωγός, πού καλλιεργείται το κάθε προϊόν και ποια είναι η τιμή του. Υπήρχε, μάλιστα, και μια στήλη με τις ενδεικτικές τιμές των σουπερμάρκετ, οπότε μπορούσε ο καταναλωτής να συγκρίνει εκείνη τη στιγμή άμεσα ποια ήταν η διαφορά της τιμής». Μάλιστα, ο κ. Πετρόπουλος σημειώνει ότι «αν κάποιος έπαιρνε από κάθε παραγωγό ένα είδος, ούτε το πιο ακριβό ούτε το πιο φθηνό, αλλά μια μέση τιμή, θα έπρεπε να ξοδέψει 62 ευρώ. Τα αντίστοιχα χρήματα που θα χρειαζόταν να ξοδέψει σε σουπερμάρκετ για τα ίδια προϊόντα στην ίδια συσκευασία θα ήταν 112 ευρώ. Δηλαδή υπάρχει μια οικονομία κλίμακας για τον κόσμο περίπου της τάξεως 44,8%».

Χαρακτηριστικά, αναφέρει ότι «για το ελαιόλαδο, ο παραγωγός από τη Μάνη το διέθεσε με 14 ευρώ και η τιμή στο σουπερμάρκετ ξεκινούσε από 18,50 και έφτανε έως 24 ευρώ το πεντόλιτρο, δηλαδή μια διαφορά που ξεκινούσε από 25% και έφτανε έως 41%. Αυτή η διαφορά, λοιπόν, είχε αποτυπωθεί στο έντυπο και έτσι μπορούσε ο καθένας να τη δει». Επίσης, στο έντυπο υπήρχαν και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του κάθε προϊόντος, δηλαδή εάν είναι έξτρα παρθένο το ελαιόλαδο, εάν τα όσπρια είναι φετινής εσοδείας ή όχι κ.λπ.

 

Διαφορές

 

Η πρωτοβουλία του Δήμου Βύρωνα έχει αρκετές διαφορές από το αρχικό κίνημα της πατάτας. Η πρώτη, είναι ότι ο καταναλωτής μπορεί να πάρει όση ποσότητα θέλει, εν αντιθέσει με τις πρώτες αποσπασματικές προσπάθειες που έπρεπε να πάρει ολόκληρο σακί με πατάτες. Η δεύτερη, είναι ότι οι παραγωγοί και οι Ενώσεις που επιλέγονται δεν συμμετέχουν στις λαϊκές αγορές, καθώς όπως επισημαίνει ο κ. Πετρόπουλος «εμείς προσπαθούμε με αυτόν τον τρόπο να πιέσουμε τις τιμές και να ενημερώνουμε μέσα από το παρατηρητήριο τιμών κάθε μήνα τι συμβαίνει και με τα σουπερμάρκετ και με τις λαϊκές αγορές. Διότι πιστεύουμε ότι υπάρχει η δυνατότητα να μπουν όλοι σε αυτό το πλαίσιο της κοινωνικής αλληλεγγύης, για να μπορέσουμε να αντιληφθούμε σε τι περιβάλλον ζούμε και πώς θα μπορέσουμε να επιβιώσουμε».

Η τρίτη, είναι ότι, όπως αναφέρει ο ίδιος, «μας δόθηκε η δυνατότητα ο κόσμος προτού αγοράσει, να δοκιμάσει και τα προϊόντα. Δηλαδή, οι αγρότες που πωλούσαν το ελαιόλαδο είχαν φέρει μαζί τους και ζυμωτό ψωμί και δοκίμαζε ο καταναλωτής εκείνη την ώρα το λάδι. Οι αγρότες που πωλούσαν μέλι, είχαν φέρει μαζί τους και κρέπες που έδιναν στον κόσμο για να δοκιμάσει επιτόπου. Για τα γαλακτοκομικά, έδιναν γιαουρτάκια των 100 γραμμαρίων ώστε να δοκιμάσει ο κόσμος και να ξέρει προτού αγοράσει». 

Αυτές οι διαφορές ήταν που επέδρασαν θετικά για τους πολίτες και που, σύμφωνα με τον κ. Πετρόπουλο, ήταν η αιτία για «να δούμε έπειτα από πάρα πολύ καιρό χαρούμενα πρόσωπα», ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι το «Χωριό Παραγωγών» τείνει να γίνει «πιλότος» και για άλλους δημάρχους, που έχουν ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον και έχουν έρθει σε επικοινωνία με τον Δήμο Βύρωνα προκειμένου να ενημερωθούν για το πώς θα μπορέσουν να κάνουν και αυτοί αντίστοιχες δράσεις.

 

Γ. Αμαραντίδης: Είναι απαγορευτικό να πουλάει στη λαϊκή κάποιος όσο μπορούμε να πουλάμε εμείς τώρα

 

Από τα 13 αγροτικά προϊόντα που διατέθηκαν στο «Χωριό Παραγωγών», δεν θα μπορούσαν να λείπουν βέβαια οι πατάτες. Μιλώντας στην «Ε» ο Γιώργος Αμαραντίδης, εκπρόσωπος των πατατοπαραγωγών του Δασωτού στο Κάτω Νευροκόπι, οι οποίοι αποφάσισαν να συνεργαστούν με τον Δήμο Βύρωνα και να προωθήσουν τα προϊόντα τους κατευθείαν στους καταναλωτές, εξηγεί πώς και γιατί αποφάσισαν να συμμετάσχουν στο κίνημα χωρίς μεσάζοντες, πως ωφελούνται αγρότες και καταναλωτές, αλλά και γιατί έχουν αποτύχει οι αγροτικοί συνεταιρισμοί.

Κατ’ αρχάς, αναφέρει ότι συμμετείχαν τον Μάρτιο επειδή δεν μπορούσαν να διαθέσουν το προϊόν τους. Ωστόσο, παρότι τώρα δεν αντιμετωπίζουν πρόβλημα, αφού υπάρχει μεγάλη ζήτηση από τους εμπόρους και μάλιστα με πολύ καλή τιμή, συνεχίζουν να συμμετέχουν στο κίνημα, καθώς όπως τονίζει ο ίδιος: «Θελήσαμε να ευχαριστήσουμε τους καταναλωτές και τους δήμους που συνεργάστηκαν μαζί μας και με αυτόν τον τρόπο να δείξουμε σε όλους ότι είμαστε εδώ, στηρίζουμε το κίνημα χωρίς μεσάζοντες και ότι δεν ήταν ένα σχήμα λόγου για να μπορέσουμε να αδειάσουμε τις αποθήκες μας».

 

Αλληλοβοήθεια

 

Ο κ. Αμαραντίδης διευκρινίζει ότι αποτελούν μια άτυπη ομάδα πατατοπαραγωγών, οι οποίοι δεν μπορούν να πουλήσουν ομαδικά, δηλαδή δεν μπορούν τυπικά να έχουν ένα κοινό τιμολόγιο. Ωστόσο, λειτουργούν ως μια παρέα αγροτών που ο ένας βοηθάει τον άλλον. «Δεν μπορούμε να μεταφέρουμε όλοι μαζί με διαφορετικά τιμολόγια μια μεγάλη ποσότητα από πατάτες», σημειώνει, αλλά εξηγεί ότι «όταν έχουμε πέντε δράσεις μπροστά μας, ο καθένας παίρνει από μία και απλώς οι υπόλοιποι τον συνοδεύουν ως παρέα και βοηθάνε στο ξεφόρτωμα, στην κοπή των αποδείξεων και στην οδήγηση του αυτοκινήτου».

Στο ερώτημα «γιατί οι παραγωγοί στις λαϊκές δεν τα πουλάνε πιο φθηνά;», ο κ. Αμαραντίδης αναφέρει ότι «όταν κάποιος παραγωγός από το Νευροκόπι ξεκινήσει να πάει στη Θεσσαλονίκη για να πουλήσει 300 κιλά πατάτες και θα διανύσει μια απόσταση των 400 χιλιομέτρων πήγαινε-έλα, θα πρέπει να πληρώσει 70 ευρώ καύσιμα, τα οποία προστίθενται στην τελική τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής». Γι’ αυτό, σημειώνει ότι «είναι απαγορευτικό να πουλάει στη λαϊκή κάποιος όσο μπορούμε να πουλάμε εμείς τώρα. Γιατί εμείς δεν πραγματοποιούμε κινήσεις και δράσεις κάτω από 25 τόνους, ώστε να μπορεί να κρατηθεί η τιμή σε χαμηλά επίπεδα». Βέβαια, επισημαίνει ότι «εξυπακούεται πως χρειάζεται οργάνωση από τη μεριά του δήμου που πραγματοποιεί μία τέτοια δράση, ώστε να διατεθούν και οι 25 τόνοι πατάτες εκείνη την ημέρα».

 

Δυσλειτουργίες των αγροτικών συνεταιρισμών

 

Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι οι δήμοι έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες που ουσιαστικά θα έπρεπε να είχαν γίνει από τις Ενώσεις Αγροτικών Συνεταιρισμών και, βέβαια, το επόμενο ερώτημα «γιατί δεν έχουν γίνει μέχρι τώρα»; Ο κ. Αμαραντίδης, ο οποίος ήταν μέχρι πρότινος μέλος σε ΕΑΣ, εκτιμά ότι «οι συνεταιριστικές οργανώσεις θα μπορούσαν να κάνουν πολλές θετικές κινήσεις για τους αγρότες, αλλά το μόνο που ενδιέφερε τους προέδρους και τους υπαλλήλους ήταν πώς θα μπορέσουν να αρπάξουν μια μίζα και να φάνε λεφτά», γι’ αυτό και φαλίρισαν.

Βέβαια, οι δυσλειτουργίες μιας Ένωσης ξεκινούν από την αρχή της καλλιέργειας, από τα αγροτικά εφόδια. Όπως επισημαίνει ο ίδιος, δεν λειτούργησε ουσιαστικά ποτέ η διαδικασία που είχε ανακοινώσει η ΠΑΣΕΓΕΣ πριν από μερικά χρόνια, σύμφωνα με την οποία το κορυφαίο συνδικαλιστικό όργανο των αγροτών θα προμηθευόταν μεγάλες ποσότητες  και θα τις διέθετε στις ΕΑΣ και κατά συνέπεια στους αγρότες σε χαμηλότερες τιμές από αυτές που δίνουν οι ιδιώτες γεωπόνοι. «Δεν μπορεί εγώ να αγοράζω ένα σακί λίπασμα από έναν ιδιώτη γεωπόνο 18 ευρώ και να μου πουλάει η ΕΑΣ ένα σακί λίπασμα με 20 ευρώ», τονίζει χαρακτηριστικά.

Στη συνέχεια, αναφέρεται στην περίοδο της συγκομιδής, για την οποία υπογραμμίζει ότι «δεν επιτρέπεται η ΕΑΣ να περιμένει πότε οι έμποροι θα δώσουν μια τιμή για κάποια παραγωγή. Δεν μπορεί, για παράδειγμα, για το δικό μας το προϊόν που το ξέρω καλύτερα, η ΕΑΣ του Νευροκοπίου με αρχηγό την ΕΑΣ της Δράμας να μην έχουν δώσει ποτέ πρώτες τιμή, παρά μόνο περιμένουν πότε θα δώσουν τιμή οι έμποροι για να προμηθευτούν. Έτσι, εξηγεί «πέφτουμε εμείς στο έλεος των εμπόρων, καθώς δίνουν ό,τι τιμή θέλουν εκείνοι και στη συνέχεια ακολουθεί και η ένωση τον ίδιο μηχανισμό αγοράς». Στην ερώτηση πόσο πουλάνε οι ίδιοι τις πατάτες, απαντά ότι  «εμείς διαθέτουμε τώρα πατάτες φούρνου στα 35 λεπτά και πατάτες κανονικές στα 55 λεπτά, όταν στις λαϊκές αγορές και στα σουπερμάρκετ οι πιο ακριβές είναι στα 90 λεπτά και οι πιο φθηνές που έχουμε δει είναι στα 62 λεπτά».

 

 

World Markets

Shanghai 2,123.85 +13.47 (0.64%)
Nikkei 225 9,159.39 +164.24 (1.83%)
Hang Seng Index 20,629.78 +582.15 (2.90%)
TSEC 7,738.05 +159.25 (2.10%)
FTSE 100 5,919.54 +99.62 (1.71%)
EURO STOXX 50 2,596.33 +53.11 (2.09%)
CAC 40 3,579.10 +77.01 (2.20%)
S&P TSX 12,360.16 0.00 (0.00%)
S&P/ASX 200 4,390.00 +50.60 (1.17%)
BSE Sensex 18,464.27 +443.11 (2.46%)