Ο ρόλος-κλειδί του Μάθιου Μπράιζα τη διετία 2007-2009

Κυριακή, 09 Σεπτεμβρίου 2012   

Του Γιάννη Κορωναίου

Οι Αμερικανοί έγιναν έξαλλοι, όταν ο Καραμανλής έκλεισε τη συμφωνία με τον Πούτιν για τον αγωγό φυσικού αερίου
Ο «ψυχρός» πόλεμος στην ενέργεια, με θύμα την Ελλάδα

 

Ένας από τους αγαπημένους διπλωματικούς μύθους που έχουν κυκλοφορήσει κατά καιρούς στην Αθήνα συνδέεται με το παρασκήνιο της συμφωνίας Ελλάδας – Ρωσίας για τον αγωγό φυσικού αερίου «Southstream», συμφωνία που έκλεισε σε «εχθρικό» έδαφος, στην Κωνσταντινούπολη, τον Ιούλιο του 2007. Λέει, λοιπόν, ο μύθος ότι, στη διάρκεια της παύσης των εργασιών της Συνόδου του Οργανισμού για τη Συνεργασία των Χωρών του Εύξεινου Πόντου, όταν οι περισσότεροι συμμετέχοντες έτρεξαν για ένα χαλαρό ποτό στο «360ο», με θέα τον Βόσπορο, ή για «άραγμα» στα λόμπι των ξενοδοχείων τους, στην ελληνική αποστολή σήμανε συναγερμός. Καραμανλής και Πούτιν συναντιούνταν στο ξενοδοχείο του Ρώσου προέδρου για τα βασικά, ενώ σε άλλο σημείο, δύσκολα προσβάσιμο για τους αδιάκριτους, μέλη των διπλωματικών αποστολών Ελλάδας και Ρωσίας συζητούσαν πυρετωδώς, εξέταζαν λεπτομέρειες και συμφωνούσαν για τα επιμέρους θέματα. Αν και οι δυο πολιτικοί δυσκολεύονταν να ακούσουν ο ένας τον άλλον, λόγω του θορύβου από τα ελικόπτερα που πετούσαν πάνω από τα ξενοδοχεία των ξένων αποστολών -ο μύθος, πάλι, θέλει τον Πούτιν να κοιτά εκνευρισμένος στον ουρανό και να ρωτά τον τότε πρωθυπουργό «δεν σας έχω δώσει κάτι πυραύλους S-300;»- η συμφωνία προέκυψε. Την επόμενη ημέρα, ο Κώστας Καραμανλής ανακοίνωσε τη συμμετοχή της χώρας μας στην κατασκευή του νέου αγωγού φυσικού αερίου, που θα συνέδεε τη Ρωσία με την Ευρώπη, μέσω της Ελλάδας. Ήταν η αφετηρία για ένα μεγαλεπήβολο έργο, που θα καθιστούσε την Ελλάδα ενεργειακό κόμβο στο σταυροδρόμι Ανατολής – Δύσης, ήταν, όμως, και η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι της δυσαρέσκειας των ΗΠΑ για τους χειρισμούς του Κώστα Καραμανλή.

 

Ο αμερικανικός δάκτυλος

 

Όσοι συμμετείχαν σε εκείνες τις συναντήσεις στην Κωνσταντινούπολη, θυμούνται τη μυστικότητα που τις κάλυπτε, το τρέξιμο στους διαδρόμους των ξενοδοχείων, τις πόρτες που άνοιγαν για να μπουν στις συνεδριάσεις και έκλειναν αμέσως πίσω τους, σχεδόν με μαγικό τρόπο. Ο λόγος των υπερβολικών προφυλάξεων ήταν προφανής: Να κλείσει η ελληνορωσική συμφωνία προτού προλάβει ο αμερικανικός δάκτυλος να την ακυρώσει. Στις συνόδους του ΟΣΕΠ συμμετέχουν, ως παρατηρητής, οι ΗΠΑ και το 2007 η παρουσία των Αμερικανών διπλωματών στις εργασίες του ήταν αναβαθμισμένη, στο πλαίσιο πριμοδότησης του Ταγίπ Ερντογάν στον προεκλογικό αγώνα του. Τα αμερικανικά συμφέροντα στον ενεργειακό τομέα στη Νοτιανατολική Ευρώπη και στην Εγγύς Ανατολή είναι γνωστά: Προώθηση του αγωγού TGI, που δίνει μερίδιο της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου σε αμερικανικές εταιρείες, με προμηθευτή το Αζερμπαϊτζάν, και αποκλεισμός κάθε ρωσικής πρωτοβουλίας για νέες «οδούς» διοχέτευσης του φυσικού αερίου της στις ευρωπαϊκές χώρες.

Η ενεργειακή συμφωνία Ελλάδας – Ρωσίας έκανε γρήγορα τον γύρο του κόσμου και η δυσαρέσκεια των Ηνωμένων Πολιτειών δεν άργησε να εκφραστεί, με διάμεσο τον τότε υπεύθυνο αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών Μάθιου Μπράιζα, ένθερμο υποστηρικτή των τουρκικών θέσεων στην περιοχή.

 

Το βιογραφικό

 

Ο Μπράιζα είναι ο πρωτεργάτης της ενεργειακής πολιτικής των ΗΠΑ σε Ευρώπη και Ασία. «Παιδί» του StateDepartment, στο οποίο προσελήφθη αμέσως μετά την αποφοίτησή του από το TuftsUniversity, έκανε το «αγροτικό» του στην Πολωνία τη διετία ’89-’91, για να αναλάβει στη συνέχεια πόστο στην Ουάσινγκτον, με αντικείμενο τις ευρωπαϊκές και ρωσικές υποθέσεις. Βαθύς γνώστης της πολιτικής κατάστασης και των ισορροπιών στις Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, τοποθετείται στην αμερικανική πρεσβεία της Μόσχας το 1995, όμως ένα αυτοκινητικό δυστύχημα -φήμες θέλουν τον διπλωμάτη μεθυσμένο να παρασέρνει και να τραυματίζει σοβαρά μια γυναίκα- κόβει απότομα την καριέρα του στη Ρωσία.

Από το 1998, στο πλευρό του περιβόητου Ρίτσαρντ Μόρνινγκσταρ, ειδικού συμβούλου της υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Χ. Κλίντον, ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με τα Ενεργειακά. Παρακολουθεί τις μεταρρυθμίσεις στις υπερκαυκάσιες χώρες και αναβαθμίζεται ως αναπληρωτής ειδικός σύμβουλος στην κυβέρνηση Κλίντον στον τομέα Ενεργειακή Διπλωματία στην Κασπία. Η αποστολή του -ούτε λίγο ούτε πολύ- είναι να αναπτύξει δίκτυο αγωγών πετρελαίων και φυσικού αερίου στην περιοχή της Κασπίας. Σε αυτήν την αποστολή ο Μπράιζα θα γνωρίσει κόσμο και μυστικά σε κράτη όπου η πολιτική αστάθεια συναγωνίζεται το πλούσιο υπέδαφός τους. Μπορεί το Αλμάτι και το Μπακού να μην έχουν τον κοσμοπολίτικο αέρα του Παρισιού ή την πολιτική βαρύτητα των Βρυξελλών, κρύβουν, όμως, τεράστιες δυνατότητες εκμετάλλευσης. Οι γνώσεις που θα αποκτήσει εκεί ο Μάθιου Μπράιζα είναι πολύτιμα εφόδια στην επόμενη θέση του, στο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας του Λευκού Οίκου (NationalSecurityCouncil), αυτήν του διευθυντή Συντονισμού Ευρώπης – Ασίας, με τομείς ευθύνης την Ελλάδα, την Τουρκία, την Κύπρο, τον Καύκασο και την Κασπία. Η θέση του βοηθού αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών σε θέματα Ευρώπης – Ευρασίας τού ανήκει δικαιωματικά το 2005.

 

Τα δηλητηριώδη τηλεγραφήματα

 

Η ανακοίνωση της ελληνορωσικής συμφωνίας για την κατασκευή του αγωγού «Southstream» τον Ιούλιο του 2007 «ηλέκτρισε» τον κατ’ εξοχήν αρμόδιο από πλευράς ΗΠΑ Μπράιζα. Από τις ημέρες που προηγήθηκαν της συμφωνίας του πετρελαιαγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη, όταν η αμερικανική διπλωματία συνελήφθη για πρώτη φορά κοιμώμενη, ο Αμερικανός αξιωματούχος δεν έβλεπε με «καλό μάτι» την ελληνορωσική προσέγγιση. Ωστόσο, η ανακοίνωση του «Southstream» προκάλεσε την έκρηξή του. Μάλιστα, δεν προσπάθησε καν να κρύψει την οργή του στο τηλεγράφημα που απέστειλε στον τότε Έλληνα πρέσβη στην Ουάσινγκτον Αλέξανδρο Μάλια. «Πρόκειται για μια ολέθρια ενέργεια του πρωθυπουργού Καραμανλή. Δεν συνεργαζόμαστε στα ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας; Αν ναι, τότε δεν έπρεπε τουλάχιστον να μας είχατε στείλει μια προειδοποίηση;» σημειώνει με έντονο ύφος ο Μπράιζα, σε ένα από τα χιλιάδες διαβαθμισμένα έγγραφα των ΗΠΑ που διέρρευσε ο ιστότοπος Wikileaks.

Το ίδιο τηλεγράφημα ο Αμερικανός διπλωμάτης κοινοποιεί στον διευθυντή του διπλωματικού γραφείου του πρωθυπουργού, πρέσβη επί τιμή Κωνσταντίνο Μπίτσιο. Αφού του περιγράφει την ενόχλησή του για τη συμπεριφορά της χώρας ως παραδοσιακού στρατηγικού συμμάχου των ΗΠΑ, διερωτάται: «Τι συμβαίνει; Αποφάσισε η Ελλάδα να ρίξει λευκή πετσέτα ως προ τον TGI και να σφυρηλατήσει μια στρατηγική συνεργασία με τη Ρωσία για το φυσικό αέριο, με συνέπεια το μερίδιο της Gazprom στην αγορά φυσικού αερίου στην Ελλάδα να συνεχίσει να είναι 100%;». Βέβαια, ο Αμερικανός αξιωματούχος ξεχνά να αναφερθεί στα πολλαπλά οφέλη της Ελλάδας από την ολοκλήρωση του αγωγού, τον οποίο θα εκμεταλλεύονταν από κοινού ΔΕΣΦΑ – Gazprom(50% η καθεμία).

 

Το δίκτυο των πληροφοριοδοτών

 

Ο κεντρικός ρόλος της Ελλάδας στα ενεργειακά θέματα της ευρύτερης περιοχής την περίοδο 2005-2009 και οι «αλλοπρόσαλλες» κινήσεις Καραμανλή είχαν θορυβήσει το StateDepartment, όπως αποκαλύπτεται στη διαβαθμισμένη αλληλογραφία του. Ο Μπράιζα, έχοντας αιφνιδιασθεί δύο φορές, φρόντισε να «χτίσει» ένα ισχυρό δίκτυο ροής πληροφοριών από την Αθήνα, δουλεύοντας παράλληλα προς την ακύρωση των ελληνορωσικών ενεργειακών συμφωνιών. Βασικοί προμηθευτές «ειδήσεων» ήταν ο Αμερικανός πρέσβης στην Αθήνα Ντάνιελ Σπέκχαρντ και οι συνεργάτες του. Παρακολουθώντας καθημερινά τις συναντήσεις του πρωθυπουργού και τα δημοσιεύματα του Τύπου, συνομιλώντας με κυβερνητικούς αξιωματούχους και οικονομικούς παράγοντες, η Βασιλίσσης Σοφίας εξελίχθηκε σε αναμεταδότη της ελληνικής καθημερινότητας προς την Ουάσινγκτον.

Στις 19 Δεκεμβρίου 2007, ο Ντάνιελ Σπέκχαρντ ενημέρωσε τους ανωτέρους του για τον αντίκτυπο του ταξιδιού Καραμανλή στη Μόσχα και τη συμφωνία Ελλάδας – Βουλγαρίας – Ρωσίας για τον «Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη» στην Ελλάδα.

«Οι κινήσεις Καραμανλή απέναντι στη Ρωσία αντιμετωπίζονται θετικά από μεγάλο μέρος του ελληνικού Τύπου και του λαού, λόγω της κοινής Ορθόδοξης κληρονομιάς και για κάποιους της Αριστερής νοσταλγίας. Με την υπογραφή της συμφωνίας Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη με τους Ρώσους και τους Βούλγαρους, ο Καραμανλής μπορεί να ενισχύσει τη θέση της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου. Προσπαθεί, ωστόσο, να διατηρήσει μια ισορροπία μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, σε αντίθεση με αυτό που κάποιοι Έλληνες πιστεύουν για την υπερβολικά φιλοαμερικανική γραμμή της υπουργού Εξωτερικών Ντόρας Μπακογιάννη. Ωστόσο, πολλοί ειδικοί στην Εξωτερική Πολιτική και στρατιωτικοί αξιωματούχοι είναι πιο επιφυλακτικοί και λένε ότι η Ελλάδα ακολουθεί μια επικίνδυνη πορεία», σημειώνει ο τότε πρέσβης των ΗΠΑ.

Το αμερικανικό ενδιαφέρον αναπτύσσεται σε όλους τους τομείς της ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής. Από την Ουάσινγκτον ζητούνται πληροφορίες για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, το Κυπριακό, τις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα εξοπλιστικά προγράμματα ακόμα και το Μεταναστευτικό. Παράλληλα, θέλουν ενημέρωση για το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό. Το ενδιαφέρον γίνεται εντονότερο το καλοκαίρι του 2009, όταν διαφαίνεται η προοπτική εκλογών στη χώρα. Από την αμερικανική αλληλογραφία προκύπτει ότι η επικείμενη εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ και η άνοδος του Γιώργου Παπανδρέου στην πρωθυπουργία ανακουφίζουν τους επικεφαλής της διπλωματίας της Ενέργειας. Ο Μάθιου Μπράιζα μπορεί να αναχωρήσει για το Αζερμπαϊτζάν, όπου έχει νέα αποστολή. Έχει αναλάβει η κυβέρνηση Παπανδρέου και οι ελληνορωσικές σχέσεις παγώνουν, οι αγωγοί μένουν στα σχέδια, η Ελλάδα καταλήγει στην αγκαλιά του ΔΝΤ, αποδυναμωμένη οικονομικά και γεωπολιτικά.

Η επίσκεψη της υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Χίλαρι Κλίντον πριν από 14 μήνες στην Αθήνα ήταν ουσιαστικά η επιβεβαίωση της αμερικανικής επικράτησης στον ενεργειακό τομέα, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την Ελλάδα. Από τις διαρροές των ουσιαστικών συζητήσεών της με την ελληνική ηγεσία φάνηκε ξεκάθαρα ότι στόχος των ΗΠΑ ήταν να διευθετηθεί η από κοινού εκμετάλλευση με την Τουρκία των υποθαλάσσιων κοιτασμάτων του Αιγαίου και να λήξει τελεσίδικα το θέμα των αγωγών, με νικητή τον TGI, προκειμένου να μειωθεί το ποσοστό ενεργειακής εξάρτησης τόσο της Ευρώπης όσο και της Τουρκίας από τη Ρωσία.