«Βόμβα» Λαγκάρντ: Οι πολιτικές για το χρέος μάς οδηγούν σε πόλεμο

Τετάρτη, 17 Οκτωβρίου 2012   

Του Νίκου Λάου

Τρομακτικές διαστάσεις μπορεί να προσλάβει το εφαρμοζόμενο οικονομικό μοντέλο, σύμφωνα με την επικεφαλής του ΔΝΤ
 
Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε κίνδυνο, με το δημόσιο χρέος να αγγίζει το 110% στις αναπτυγμένες οικονομίες, πολύ κοντά σε πολεμικά επίπεδα, επισήμανε στο Τόκιο η κυρία Λαγκάρντ

 

  Οι ετήσιες συναντήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) και της Παγκόσμιας Τράπεζας έλαβαν χώρα στο Τόκιο στις 12 και 13 Οκτωβρίου. Αυτού του είδους οι Σύνοδοι συνήθως έχουν πολύ τεχνικό χαρακτήρα, αλλά αυτή η Σύνοδος είχε ένα μεγάλο, ευρύτερα πολιτικό, ενδιαφέρον.

  Πρώτον, οι ομιλητές στο Τόκιο ήταν απαλλαγμένοι από το σύνηθες προσωπείο αισιοδοξίας με το οποίο περιφέρονται σε διεθνή συνέδρια. Ειπώθηκε ξεκάθαρα ότι, για τον επόμενο χρόνο, οι προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας είναι αρνητικές, κυρίως εξαιτίας της επιδεινούμενης κρίσης χρέους στην Ευρωζώνη και της δημοσιονομικής ανησυχίας που προκαλεί η απόφαση των ΗΠΑ να προβεί συγχρόνως σε περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων. Είναι σαφές ότι τα προγράμματα λιτότητας που εφαρμόζονται σε ολόκληρη την Ευρώπη για να τιθασευτούν τα εθνικά χρέη υπονομεύουν την οικονομική μεγέθυνση, αυξάνουν την ανεργία και επιδεινώνουν το κοινωνικοοικονομικό κλίμα σε αυτές τις χώρες.

  Ενώ αποτελεί παράδοση οι δηλώσεις που βγαίνουν επίσημα από τις Συνόδους του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας να διατυπώνονται με τέτοιον τρόπο ώστε να εμπνέουν εμπιστοσύνη στις αγορές, το μήνυμα που εστάλη από τις Συνόδους αυτού του Οκτωβρίου προκαλεί αναστάτωση και ανησυχία στους επενδυτές και στους διαπραγματευτές (traders) των παγκόσμιων αγορών.

 

Ανησυχίες

  Δεύτερον, προκαλούν σοβαρές ανησυχίες το νόημα και οι προεκτάσεις που κρύβονται μέσα στην ακόλουθη δήλωση της διευθύντριας του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ (Christine Lagarde): «Χωρίς ανάπτυξη, το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας βρίσκεται σε κίνδυνο και ίσως το μεγαλύτερο εμπόδιο θα είναι η βαριά κληρονομιά του δημοσίου χρέους, το οποίο τώρα, κατά μέσο όρο, βρίσκεται στο 110% στις αναπτυγμένες οικονομίες, πολύ κοντά σε πολεμικά επίπεδα». Ο αγγλικός όρος που χρησιμοποίησε η Λαγκάρντ ήταν «wartimelevels». Ένας αναγνώστης με γνώση της ιστορίας και της πολιτικής οικονομίας οφείλει να ερμηνεύσει αυτήν τη δήλωση της Λαγκάρντ ως μια προειδοποίηση ότι, με την υπάρχουσα πορεία των πραγμάτων και με τα κυρίαρχα εφαρμοζόμενα πολιτικοοικονομικά μοντέλα, ο κόσμος βρίσκεται στο χείλος ενός σημαντικού πολέμου.

  Το ελάχιστο που μπορεί να συμβαίνει είναι ότι η Λαγκάρντ χρησιμοποίησε τη φράση «πολεμικά επίπεδα» επειδή επηρεάστηκε από την κατάσταση που επικρατεί τώρα στην περιοχή του Ειρηνικού. Διαμαρτυρόμενο εναντίον της προσπάθειας της Ιαπωνίας να «εθνικοποιήσει» τρία αμφισβητούμενης κυριαρχίας νησιά, το Πεκίνο μείωσε στο ελάχιστο την αντιπροσωπεία του στις συναντήσεις στο Τόκιο, με αποτέλεσμα πολλοί απεσταλμένοι των κινεζικών κρατικών τραπεζών να μη μεταβούν τελικά στο Τόκιο. Η Κίνα ασκεί πλέον έντονες οικονομικές πιέσεις εναντίον της Ιαπωνίας: κινεζικές επιχειρήσεις αποχωρούν από κοινοπραξίες με ιαπωνικές, συρρικνώνονται οι πωλήσεις ιαπωνικών προϊόντων στην κινεζική αγορά και η δημοφιλία ιαπωνικών προϊόντων, για παράδειγμα ιαπωνικών αυτοκινήτων, στην Κίνα μειώνεται. Επίσης, αυτήν την περίοδο επικρέμεται ένα μεγάλο… ερωτηματικό πάνω από το σχέδιο δημιουργίας μιας ζώνης ελευθέρου εμπορίου μεταξύ Κίνας, Ιαπωνίας και Νότιας Κορέας, για το οποίο σχέδιο έχουν εργαστεί μεθοδικά αυτές οι τρεις χώρες επί αρκετά χρόνια. Η απόφαση του κινεζικού τραπεζικού κατεστημένου να μποϊκοτάρει τη συνάντηση ΔΝΤ - Παγκόσμιας Τράπεζας στο Τόκιο προκάλεσε σοκ στο διεθνές χρηματοοικονομικό κατεστημένο, ως μια πρωτοφανής κατάσταση.

 

Δυσοίωνη ερμηνεία

  Όμως, η φράση «πολεμικά επίπεδα» που χρησιμοποίησε η Λαγκάρντ επιδέχεται και μια πολύ πιο δυσοίωνη ερμηνεία. Η παγκόσμια χρηματοοικονομική ελίτ ανέθεσε στη Λαγκάρντ να ειδοποιήσει τους μυημένους στο ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα ότι ο κόσμος, με την υπάρχουσα πορεία των πραγμάτων και με τα κυρίαρχα εφαρμοζόμενα πολιτικοοικονομικά μοντέλα, ολισθαίνει προς έναν μεγάλο πόλεμο. Μάλιστα, αυτή η ερμηνεία των λόγων της Λαγκάρντ ενισχύεται από το γεγονός ότι περιέγραψε την παγκόσμια οικονομία με πολύ μελανά χρώματα. Για παράδειγμα, είπε ότι το δημόσιο χρέος στις αναπτυγμένες χώρες κυμαίνεται, κατά μέσο όρο, στο 110%, ενώ το 2011 αυτό βρισκόταν στο 100% στις ΗΠΑ και στο 87,2% στην Ευρωπαϊκή Ένωση και οι προβλέψεις για το τέλος του 2012 ήταν ότι θα διαμορφωθεί στο 104% στις ΗΠΑ και στο 90% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

 

Κερδοσκόποι και πολεμοκάπηλοι

 

Σε όλες τις περιπτώσεις, οι τράπεζες ήταν οι μεγάλοι κερδισμένοι των πολέμων, καθώς δάνειζαν χρήματα και στις δύο εμπόλεμες πλευρές για την κούρσα των εξοπλισμών

 

  Η μελέτη της ιστορίας καθιστά σαφές ότι οι επιχειρηματικοί κολοσσοί κεφαλαιοποιούν τους πολέμους. Τα υπερκέρδη των προμηθευτών όπλων είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου της βιομηχανίας του πολέμου. Σε όλες τις περιπτώσεις, οι τράπεζες ήταν οι μεγάλοι κερδισμένοι των πολέμων.

  Η ζήτηση πιστώσεων φθάνει σε τεράστια ύψη κατά τα προπολεμικά χρόνια, καθώς και κατά τη διάρκεια των πολέμων, επειδή οι εμπόλεμες πλευρές συνάπτουν δάνεια γρήγορα και χωρίς πολλές διαπραγματεύσεις, ώστε να μπορέσουν να χρηματοδοτήσουν τη συνέχιση της συμμετοχής τους στον πόλεμο. Μάλιστα, είναι πολύ συνηθισμένο φαινόμενο οι ίδιες τράπεζες να δανείζουν χρήματα και στις δύο εμπόλεμες πλευρές και να χρηματοδοτούν όλες τις αντίπαλες πλευρές σε μια κούρσα εξοπλισμών, με σκοπό να παρατείνουν, όσο γίνεται περισσότερο, την περίοδο κατά την οποία οι τιμές των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών είναι ακριβές. Μια εμβριθής μελέτη αυτού του φαινομένου, με πολλά και σημαντικά ιστορικά στοιχεία, είναι το βιβλίο του Βαλεντίν Κατάσονοφ (ValentinKatasonov) υπό τον τίτλο «Επιτόκια: Βασικά, Εγκληματικά ή Παράλογα» (Interest Rates: Prime, Criminal, or Irrational), το οποίο κυκλοφόρησε στη Μόσχα το 2011.

 

Σοβαρή κρίση

  Σήμερα ο παγκόσμιος χρηματοοικονομικός κλάδος αντιμετωπίζει σοβαρή κρίση και υπάρχει σημαντικός κίνδυνος εκδήλωσης μιας επιδημίας πτωχεύσεων. Το πιο σημαντικό ζήτημα σε αυτήν την κατάσταση είναι ότι η κερδοφορία των πιστωτών πέφτει ραγδαία, καθώς οι ΗΠΑ κάνουν ενέσεις ρευστότητας στην αγορά (δημιουργούν νέο χρήμα και το ρίχνουν στην πραγματική οικονομία), με αποτέλεσμα να υπάρχει πολύ μετρητό στην οικονομία. Κατ’ αποτέλεσμα, στις ΗΠΑ τα επιτόκια είναι σχεδόν μηδενικά. Επίσης, πολλές κεντρικές τράπεζες ανά τον κόσμο προσφέρουν πιστώσεις σχεδόν χωρίς κόστος, και, στην Ιαπωνία, το βασικό επιτόκιο είναι σχεδόν μηδενικό εδώ και μια δεκαετία. Η τραπεζική βιομηχανία βιώνει μια κατάρρευση. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι ο Σπύρος Λάτσης, ένας άνθρωπος βαθιά μυημένος στους θεσμούς της παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησης, αποχώρησε από τη Eurobankκαι τον τραπεζικό κλάδο και στρέφεται σε χαρτοφυλακιακές και άλλες επενδύσεις.

  Οι μόνες τράπεζες που διατηρούν ένα σχετικά υψηλό επίπεδο αποτελεσματικότητας στις σημερινές συνθήκες είναι μια μικρή ομάδα χρηματοοικονομικών κολοσσών, όπως η Goldman Sachs, η Citibank, η JP Morgan, η Barclays, η Deutsche Bank κ.ά., οι οποίες συνεργάζονται στενά με τη FederalReserve. Αυτές οι τράπεζες ανακοινώνουν εξαιρετικά έσοδα, αλλά το μεγαλύτερο μέρος αυτών των εσόδων οφείλεται περισσότερο σε επενδύσεις -δηλαδή στην απόκτηση περιουσιακών στοιχείων ανά τον κόσμο- και λιγότερο στην παροχή δανείων. Η ύπαρξη διαθέσιμων περιουσιακών στοιχείων, ώστε να αποκτηθούν από τις μεγάλες τράπεζες, εξαρτάται έντονα από τα προγράμματα ιδιωτικοποιήσεων. Γι’ αυτό, οι μεγάλες τράπεζες προωθούν παγκοσμίως τέτοιου είδους προγράμματα. Η ατζέντα πίσω από το είδος της παγκοσμιοποίησης και των ιδιωτικοποιήσεων που προωθεί η παγκόσμια τραπεζική ελίτ είναι το να τεθούν τόσο ο φυσικός πλούτος όσο και ο πλούτος που παράγουν οι άνθρωποι υπό τον έλεγχο αυτής της ελίτ.

 

Μεγάλη κοινωνική έκρηξη τον Αύγουστο του 2013 περιμένουν οι ερευνητές

  Οι μεγάλοι επενδυτικοί και γενικά τραπεζικοί οίκοι σήμερα αντιμετωπίζουν ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα: ισχυρή λαϊκή αντίδραση. Επίσης, προβλέπονται σημαντικές κοινωνικές εκρήξεις λόγω της ανόδου της τιμής των τροφίμων.

  Το 2011, ο Μάρκο Λάγκι (MarcoLagi), η Κάρλα Μπέρτραντ (KarlaZ. Bertrand) και ο Γιανίρ Μπαρ-Γιαμ (YaneerBar-Yam), ερευνητές στο «Ινστιτούτο Πολύπλοκων Συστημάτων» (Complex Systems Institute), δημιούργησαν και δημοσίευσαν ένα μοντέλο ανάλυσης των κοινωνικών εξεγέρσεων, με το οποίο εξήγησαν γιατί τα κύματα εξέγερσης που σάρωσαν τον κόσμο το 2008 και το 2011 εξελίχθηκαν έτσι όπως εξελίχθηκαν. Ο υπ’ αριθμόν ένα παράγοντας ήταν η άνοδος της τιμής των τροφίμων. Επίσης, σε σχετικό δημοσίευμά τους στο επιστημονικό περιοδικό «TechnologyReview» του πολυτεχνείου ΜΙΤ, τον Αύγουστο του 2011, ο Λάγκι και οι συνεργάτες του εξήγησαν και απέδειξαν μαθηματικά τη συνδιακύμανση της τιμής των τροφίμων και των κοινωνικών εξεγέρσεων και προειδοποίησαν ότι, αν δεν αντιστραφεί η ανοδική τάση της τιμής των τροφίμων, οι εξισώσεις του μοντέλου τους δείχνουν ότι, περί τον Αύγουστο του 2013, θα προκληθεί μείζων κοινωνική εξέγερση. Στο Σχήμα 1, η μαύρη γραμμή δείχνει την εξέλιξη της τιμής των τροφίμων και οι κόκκινες γραμμές δείχνουν τις κοινωνικές εξεγέρσεις που ξέσπασαν το 2008 και το 2011.

  Υπό το φως των ανωτέρω παρατηρήσεων -ειδικά λόγω της μείωσης της κερδοφορίας από το εμπόριο πιστώσεων, λόγω της γενικότερης χρηματοοικονομικής κρίσης, λόγω της αναζήτησης νέων περιουσιακών στοιχείων από τις τράπεζες, λόγω των μεγάλων τοποθετήσεων τραπεζικών οίκων στην αγορά τροφίμων και γενικά προϊόντων και λόγω του αυξημένου κινδύνου έκρηξης μεγάλων κοινωνικών εξεγέρσεων- πολλοί παράγοντες της χρηματοοικονομικής ελίτ δεν θα έβλεπαν άσχημα (ή μπορεί και να έβλεπαν πολύ θετικά) την έκρηξη ενός μεγάλου πολέμου, με παγκόσμιο αντίκτυπο. Αν δεν επιδιωχθεί μια εναλλακτική συστημική λύση, τότε ο 21ος αιώνας θα αποβεί το τραγικό θύμα ενός εφιαλτικού στρατιωτικο-τραπεζικού καπιταλισμού.

 

Δέσμια η Ελλάδα

  Στην Ελλάδα η κυβέρνηση παραμένει δέσμια παρωχημένων μονεταριστικών συνταγών και ιδεολογιών λιτότητας γερμανικής κοπής, ενώ η αξιωματική αντιπολίτευση, ως επί το πλείστον, αναπαράγει παρωχημένα κεϊνσιανά τρικ και υπερασπίζεται αναποτελεσματικά μοντέλα κράτους πρόνοιας και γραφειοκρατικής οργάνωσης της οικονομίας. Δυστυχώς, στη χώρα μας, οι κυρίαρχες δυνάμεις του πολιτικού συστήματος φαίνεται να βρίσκονται σε βαθιά διανοητική κρίση (επιπλέον της ηθικής κρίσης) και σε αδυναμία δημιουργικής κατανόησης των ιστορικών συνθηκών. Γι’ αυτό λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές των κινδύνων που διατρέχει η χώρα.

Share