Τρόικα: Με… ρίζες στη Ρωσία και μετεξέλιξη στη Γερμανία

Παρασκευή, 26 Οκτωβρίου 2012   

του ΜΙΧΑΛΗ ΜΕΝΙΚΟΥ

Μια δοκιμασμένη, αλλά όχι ασφαλής μορφή άσκησης εξουσίας
 
Από τον Λένιν έως τον… Τόμσεν και τον Βενιζέλο

 

Η λέξη «Τρόικα» έχει μπει πλέον για τα καλά στο ελληνικό πολιτικό λεξιλόγιο, αλλά και στο ευρωπαϊκό. Όλοι τη χρησιμοποιούν και εννοούν ένα διευθυντήριο που μας κυβερνά και μας καθοδηγεί, για να μας δείξει τον δρόμο μέσα από τον οποίο θα βγούμε από την κρίση. Το ερώτημα, όμως, που τίθεται είναι γιατί πρέπει τον ρόλο αυτόν της καθοδήγησης να τον έχουν τρεις και όχι δύο – να τον έχει δηλαδή μια τρόικα; Από πού προέρχεται η λέξη αυτή και πώς καθιερώθηκε ως πολιτική ορολογία;

Η προέλευση της λέξης «τρόικα» έχει απασχολήσει πολλούς κατά καιρούς. Οι περισσότεροι, μάλιστα, έχουν την αίσθηση ότι έχει ένα πολιτικό περιεχόμενο και δεν κάνουν λάθος. Με την ιστορία της ασχολήθηκε και η γερμανική εφημερίδα «Diewelt» στο άρθρο του Τόμας Σμιτ, με τίτλο «Drei, Zwei, Eins, Meins», στο οποίο πρώτα αναφέρει ότι ο «άνθρωπος τις νύχτες αλλά και κατά τη διάρκεια της μέρας δεν θέλει να μένει μόνος», κάνοντας μια παραπομπή σε ένα τραγούδι του Γερμανού τραγουδιστή Rio Raiser, που λέει ότι πρέπει να υπάρχει μια μεγάλη παρέα από εκατοντάδες, χιλιάδες ή εκατομμύρια ανθρώπους για να μη νιώθει κανείς μόνος. Ο Σμιτ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ακόμη και οι Σοσιαλιστές και οι Κομουνιστές δεν ήσαν τόσο διορατικοί όσο ο Raiser με το τραγούδι του, όμως «βρήκαν για τον εαυτό τους μια μορφή συνεργασίας στην οποία ο αριθμός των συμμετεχόντων είναι καθ’ όλα λογικός: τρεις! Αυτή τη μορφή συνεργασίας την ονόμασαν τρόικα».

Μπορεί κάποιος να νομίσει ότι η λέξη αυτή είναι ελληνική -γράφει ο αρθρογράφος-, αλλά δεν είναι και επιπλέον δεν έχει να κάνει με κανέναν αστρικό συνδυασμό! Η λέξη αυτή προήλθε από την παγωμένη Ρωσία και σημαίνει το «έλκηθρο» ή το «κάρο που το σέρνουν τρία άλογα».

Αλλά και η πολιτική της καταγωγή είναι ρωσική: Όταν το 1924 πέθανε ο Λένιν, ο Στάλιν, ο Κάμενεφ και ο Ζινόβιεφ σχημάτισαν τη δική τους τρόικα, η οποία στράφηκε ενάντια στον τέταρτο, τον Λεόν Τρότσκι… Η αφορμή της σύστασης της ήταν η λεγόμενη συνωμοσία του Τρότσκι, ο οποίος διέφυγε στο Μεξικό, όπου και δολοφονήθηκε με εντολή του Στάλιν. Αλλά και τα άλλα δύο μέλη αυτής της τρόικας, ο Κάμενεφ και ο Ζινόβιεφ, εκτελέστηκαν το 1936. Έμεινε ο Στάλιν. Μετά τον θάνατο του Στάλιν, το 1953, δημιουργήθηκαν δύο τρόικες: η πρώτη με τους Μολότοφ (ο αρχηγός της μυστικής αστυνομίας), Μπέρια και Μαλένκοφ και στη συνέχεια μια νέα άλλη, την οποία αποτέλεσαν οι Νικήτα Χρουστσόφ, Μπέρια και Μαλένκοφ. Η τρόικα αυτή είχε μικρή διάρκεια ζωής, σε σχέση με την προηγούμενη. Συνολικά, κράτησε τέσσερις μήνες, καθώς το 1953 ο Μπέρια συνελήφθη και οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα. Και αυτή η τρόικα διαλύθηκε τότε… Όμως, όλα αυτά υποδηλώνουν ότι η τρόικα μπορεί να είναι αρκετά επικίνδυνη ως μορφή πολιτικής κορυφαίας πολιτικής δομής, σύμφωνα με τον Γερμανό αρθρογράφο.

 

Γερμανία

 

Η τρόικα δεν περιορίστηκε μόνο στα στενά ρωσικά πλαίσια. Πήρε τη δική της μορφή στη Γερμανία, στους κόλπους των Σοσιαλδημοκρατών. «Στη δεκαετία του ’70 μια τρόικα σχηματίσθηκε από τον Βίλι Μπραντ, τον Χέρμπερτ Βένερ και τον Χέλμουτ Σμιτ. Η τρόικα, όμως, αυτή δεν συνιστούσε ποτέ ομάδα, δεν είχε «σχέδιο», δεν υιοθετούσε ως πρακτική τη συλλογικότητα, αλλά απλώς αντιπροσώπευε την πολύπλοκη διαστρωμάτωση της δομής του κόμματος. Ήταν μια συμμαχία που δημιουργήθηκε κατ’ ανάγκη, στη διάρκεια της πρώτης περιόδου διακυβέρνησης του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος μετά την περίοδο του Εθνικοσοσιαλισμού. Οι συμμετέχοντες δεν συμπαθούσαν ο ένας τον άλλον σε πολιτικό επίπεδο και μερικές φορές σε προσωπικό (ο Βένερ έλεγε συχνά για τον Μπραντ: «Ο κύριος αυτός θέλει να πλένεται με ζεστό νερό», εννοώντας ότι ήταν πολύ καλομαθημένος). Στη συνέχεια διαφώνησαν και απομακρύνθηκαν ο ένας απ’ τον άλλον χωρίς να πουν λέξη. Ήταν μια τρόικα που δημιουργήθηκε λόγω ανάγκης.

Εντελώς διαφορετική ήταν η δεύτερη τρόικα, που σχημάτισαν ο Όσκαρ Λαφοντέν, ο Ρούντολφ Σάρπινγκ και ο Γκέρχαρντ Σρέντερ… Οι τρεις τους εξέφραζαν την περίοδο εκείνη, κατά την οποία οι δραματικοί τόνοι στην πολιτική άρχισαν να υποχωρούν, παραχωρώντας τη θέση του στα talkshow, και κατ’ αυτόν τον τρόπο η πολιτική έχανε την οξύτητά της. Ήταν η περίοδος που η πολιτική δεν ξεχώριζε με τίποτα από τη διοίκηση. Κατάφεραν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να εκπέμψουν μια ανδρική αρμονία και αποφασιστικότητα. Ταυτόχρονα, όμως, παρακολουθούσαν ο ένας τον άλλον και ο καθένας είχε κρυμμένο ένα μαχαίρι στο σακάκι του!

 

Τρίτη προσπάθεια

 

Ο Τόμας Σμιτ διερωτάται αν ξέχασε τίποτα και συνεχίζει: «Σε κάθε περίπτωση, δεν υπάρχουν ίχνη δράματος, έντασης και μηχανορραφιών στην τρίτη Σοσιαλδημοκρατική τρόικα, που τη αποτελούν ο Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, ο Πέερ Στάινμπρουκ και ο Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάιερ. Αλλά και αυτοί οι τρεις δεν ήσαν πάντα αφελείς, αφού οι ίντριγκες είχαν θέση στις γραμμές τους. Αυτό φάνηκε και από τον τρόπο με τον οποίο αποφασίστηκε το ζήτημα ποιος από τους τρεις θα είναι υποψήφιος για καγκελάριος.

 

 

Ακόμα και στις ερωτικές σχέσεις

τα αποτελέσματα είναι ολέθρια!

 

Τελειώνοντας την ιστορική του αναδρομή ο Γερμανός αρθρογράφος για τις τρόικες που διαμορφώθηκαν ιστορικά, στα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης και στις γραμμές της γερμανικής Σοσιαλδημοκρατίας, από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι σήμερα, καταλήγει στο ακόλουθο συμπέρασμα: «Σε κάποιον βαθμό, ο ειρηνικός συνδυασμός τριών ανθρώπων από την άποψη της εξέλιξης είναι ελάχιστα πιθανός. Η ιστορία όχι μόνο της πολιτικής αλλά και των ερωτικών σχέσεων δείχνει ότι, όταν σχηματίζεται τρόικα, τότε κάποιος από τους τρεις αρχίζει να δείχνει τα δόντια του».

Μας θυμίζει, άραγε, κάτι αυτό; Μήπως την έντονη διαμάχη που έχει ξεσπάει εντός της Τρόικας των πιστωτών μας; Ή ακόμη και την κυβερνητική τρόικα Σαμαρά – Βενιζέλου – Κουβέλη;

Ακολουθώντας την ιστορική αυτήν αναδρομή του Τόμας Σμιτ, θα μπορούσε ίσως να πει κάποιος ότι μια εντελώς διαφορετική Τρόικα έχει αναλάβει το μέλλον της Ελλάδας και να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι είναι μεν μια δοκιμασμένη μορφή πολιτικής δραστηριότητας, αλλά όχι και τόσο ασφαλής. Όπως, άλλωστε, αποδεικνύεται από τις εξελίξεις των ημερών μας…

Share