Έκρηξη φτώχειας κομματιάζει την Ευρώπη

Δευτέρα, 01 Οκτωβρίου 2012   

Του Νίκου Λάου

Η φτώχεια θα κυριαρχεί έως το 2020, πυροδοτώντας μια άνευ προηγουμένου κοινωνική πόλωση ενώ θα ανοίγει η ψαλίδα πλουσίων και πενήτων
 
Οι ισχυροί δημιουργούν συνθήκες δουλείας και εξαθλίωσης υπονομεύοντας την κοινωνική συνοχή

 

Η γιγαντιαία εταιρεία καταναλωτικών αγαθών «Unilever» ανακοίνωσε πρόσφατα ότι έχει αρχίσει να εφαρμόζει τριτοκοσμική στρατηγική μάρκετινγκ στην Ευρώπη, λόγω της αυξανόμενης κοινωνικής ανισότητας στη Γηραιά Ήπειρο. Ο Ζαν Ζίζντερβελντ (Jan Zijderveld), επικεφαλής ευρωπαϊκών επιχειρήσεων της Unilever, δήλωσε ωμά -σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «FinancialTimesDeutschland» στις 27 Αυγούστου 2012- ότι αυτή η απόφαση ελήφθη επειδή «η φτώχεια επιστρέφει στην Ευρώπη».

  Ο όμιλος Unilever-που περιλαμβάνει τις εταιρείες Persil, PG Tips και Flora- θα προσφέρει και στην ευρωπαϊκή αγορά τα μικρότερα και φθηνότερα πακέτα των προϊόντων του που, έως τώρα, προορίζονταν μόνο για τις ασιατικές και τις αφρικανικές αγορές. Η Unileverέχει ήδη αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο πωλεί ορισμένα από τα προϊόντα της. Για παράδειγμα, στην Ισπανία πωλεί πλέον συσκευασίες απορρυπαντικού για μόνο πέντε πλύσεις, ενώ στην Ελλάδα ήδη πωλεί καθαρισμένες πατάτες και μαγιονέζα σε μικρές συσκευασίες και, ακόμη, έχει δημιουργήσει χαμηλού κόστους επωνυμίες για βασικά αγαθά, όπως το ελαιόλαδο και το τσάι.

  «Στην Ινδονησία πωλούμε ατομικά πακέτα σαμπουάν για 2 με 3 σεντς και, παρ’ όλα αυτά, κερδίζουμε αξιοπρεπή χρήματα», είπε στην προαναφερθείσα συνέντευξή του ο Ζίζντερβελντ, και συνέχισε: «Γνωρίζουμε πώς να το κάνουμε αυτό, αλλά στην Ευρώπη το είχαμε λησμονήσει στα χρόνια πριν από την κρίση».

  Οι πολιτικές λιτότητας της Τρόικας έχουν επιδεινώσει την οικονομική κρίση στην Ισπανία και την Ελλάδα, όπου η ανεργία των νέων έχει φθάσει στο 53,8% στην Ελλάδα και στο 52,9% στην Ισπανία.

  Όμως η μαζική ανέχεια δεν περιορίζεται μόνο στον ευρωπαϊκό Νότο. Δύο πρόσφατες εκθέσεις για τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες στη Μεγάλη Βρετανία και στη Γερμανία δείχνουν οξύ πρόβλημα κοινωνικής πόλωσης στον «πυρήνα» της Ευρώπης.

  Η έκθεση «Ποιος Κερδίζει από την Ανάπτυξη;» (Who Gains from Growth?) εκδόθηκεπριναπόλίγεςημέρεςαπότοInstitute for Fiscal Studies (IFS) καιαπότοInstitute for Economic Research (IER). Αυτή η έκθεση προβλέπει ότι, στη Μεγάλη Βρετανία, το βιοτικό επίπεδο των νοικοκυριών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος θα μειωθεί έντονα στη διάρκεια των επόμενων οκτώ ετών, ακόμη και αν το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν της Μεγάλης Βρετανίας ανακάμψει και αρχίσει να αυξάνεται με 2,5% ετησίως από το 2015. Επίσης, οι συντάκτες αυτής της μελέτης επισημαίνουν ότι οι παραδοσιακές μεσαίες θέσεις εργασίες -κυρίως εκείνες των διοικητικών υπαλλήλων και των ειδικευμένων βιομηχανικών εργατών- στερεύουν, ενώ δύο εκατομμύρια νέες υψηλόβαθμες θέσεις εργασίας -κυρίως θέσεις μάνατζερ- αναμένεται να δημιουργηθούν στο τέλος της δεκαετίας, καθώς επίσης και περί τις 700.000 νέες θέσεις ανειδίκευτων εργαζομένων στα πεδία του λιανικού εμπορίου, στη βιομηχανία της φροντίδας και στη βιομηχανία της αναψυχής.

 

Δεκαετία φτώχειας

  Τα νοικοκυριά της χαμηλής εισοδηματικής τάξης στη Μεγάλη Βρετανία μπορεί να υποστούν μείωση του εισοδήματός τους μέχρι και 15% έως το 2020, χωρίς, από την άλλη πλευρά, να μειωθεί το κόστος ζωής που καλούνται να αντιμετωπίσουν. Με άλλα λόγια, το μέλλον προβλέπεται ότι θα είναι χειρότερο. Ο Γκάβιν Κέλι (Gavin Kelly), διευθύνων σύμβουλος του Resolution Foundation, δήλωσε στο http://news.uk.msn.com, στις 23 Σεπτεμβρίου 2012: «Αυτό είναι ένα δυνατό μήνυμα αφύπνισης - μας δίδει την πιο ακριβή μέχρι σήμερα ανάλυση της ζοφερής πορείας του βιοτικού επιπέδου έως την επόμενη δεκαετία αν αποτύχουμε να αντιμετωπίσουμε ορισμένες από τις θεμελιώδεις αδυναμίες της οικονομίας μας».

  Η βρετανική κυβέρνηση συνασπισμού Συντηρητικών και Φιλελευθέρων Δημοκρατών έχει πρόσφατα καταστήσει σαφές ότι σχεδιάζει να επιτεθεί εναντίον παροχών του κράτους πρόνοιας. Ο Βρετανός υπουργός Οικονομικών Τζορτζ Όσμπορν (George Osborne) αναμένεται να ανακοινώσει περαιτέρω περικοπές στο κράτος πρόνοιας, ύψους 10 δισεκατομμυρίων στερλινών, σε συνέχεια προγράμματος περικοπών του κράτους πρόνοιας ύψους 18 δισεκατομμυρίων στερλινών που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη.

  Αυτά τα μέτρα λαμβάνονται σε συνθήκες κοινωνικής κρίσης, εφόσον υπάρχουν 2,5 εκατομμύρια επίσημοι άνεργοι και η πλειονότητα των εργαζομένων έχει υποστεί μειώσεις ή πάγωμα μισθών. Μάλιστα, σύμφωνα με μια έρευνα που έγινε νωρίτερα φέτος στη Μεγάλη Βρετανία, τέσσερεις στους πέντε δασκάλους ανέφεραν ότι μαθητές τους πηγαίνουν στο σχολείο χωρίς φαγητό.

 

Λίστα πλουσίων

  Από την άλλη πλευρά, η φετινή λίστα των πλουσίων (RichList) που δημοσίευσαν οι «SundayTimes» αποκάλυψε ότι ο συνολικός, αθροιστικά, πλούτος των χιλίων πλουσιοτέρων ανθρώπων ανήλθε στα 414,26 δισεκατομμύρια στερλίνες.

  Η ζοφερή οικονομική πραγματικότητα στη Γερμανία αναλύθηκε πρόσφατα στην «Έκθεση Πλούτου και Φτώχειας» (The Wealth and Poverty Report) της γερμανικής κυβέρνησης, όπου επισημαίνεται ότι διευρύνεται το άνοιγμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών στη χώρα, παρότι η γερμανική οικονομία θεωρείται ότι είναι η πιο επιτυχημένη μεταξύ των χωρών-μελών της Ευρωζώνης. Συγκεκριμένα, η τετραετής έκθεση για τη φτώχεια στη Γερμανία δείχνει ότι το 10% του πληθυσμού της Γερμανίας κατέχει το 53% του συνολικού πλούτου της χώρας, ενώ περίπου το 50% των γερμανικών νοικοκυριών κατέχει μόλις το 1% του πλούτου της Γερμανίας!

  Με περίπου το 16% του πληθυσμού να αντιμετωπίζει το φάσμα της φτώχειας, το γερμανικό υπουργείο Εργασίας προειδοποιεί ότι «τα ωρομίσθια, που δεν επαρκούν πλέον -ακόμη κι αν κάποιος εργάζεται με πλήρη απασχόληση- για να θρέψουν ένα μονομελές νοικοκυριό, επιτείνουν τους κινδύνους της φτώχειας και υπονομεύουν την κοινωνική συνοχή».

 

Ανάπτυξη κομμένη και ραμμένη στα συμφέροντα της οικονομικής ελίτ

 

  Οι εκθέσεις επιστημονικών οργανισμών για την αύξηση της κοινωνικής ανισότητας και πόλωσης -όπως οι προαναφερθείσες στη Μεγάλη Βρετανία και τη Γερμανία- έχουν προκαλέσει αγχώδη δημοσιεύματα σε διάφορα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Στις 23 Σεπτεμβρίου 2012 η βρετανική εφημερίδα «Observer» δημοσίευσε editorialτο οποίο καλούσε όλες τις κύριες πολιτικές δυνάμεις της χώρας να ασχοληθούν με το ζήτημα ότι η Βρετανία εξελίσσεται σε μια διασπασμένη χώρα («fractured country») εξαιτίας της βαρβαρότητας που απορρέει από την αυθαιρεσία και την κυριαρχία της λογικής των μεγάλων επιχειρηματιών. Ειδικότερα, η εφημερίδα «Observer», στο editorialτης, προειδοποίησε: «Αυτή η πόλωση, και η κατάπτωση της ήδη αγωνιζόμενης να επιβιώσει μεσαίας Βρετανίας, βλάπτει τους πολίτες ατομικά, το πολιτικό σώμα και την κοινωνική συνοχή, καθώς και τη μελλοντική υγεία, τον πλούτο και την ευημερία του Ηνωμένου Βασιλείου. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε να συμβεί».

 

Λύση επειγόντως

  Ανταποκρινόμενη στις δυσοίωνες εκτιμήσεις του γερμανικού υπουργείου Εργασίας, η γερμανική εφημερίδα «Frankfurter Rundschau» επισήμανε την ανάγκη εξεύρεσης μιας λύσης επειγόντως, ακόμη και αν αυτή η λύση έχει πειραματικό χαρακτήρα, διότι το πρόβλημα απουσίας κοινωνικής συνοχής φθάνει σε οριακό σημείο. Εξ ου και η εφημερίδα «Observer» διακήρυξε την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου.

  Ενώ στο ιδρυμένο σύστημα ο πλούτος παράγεται και από το κεφάλαιο και από την εργασία, δηλαδή από τη σύμπραξη και των δύο αυτών παραγωγικών συντελεστών, το οικονομικό και κατ’ επέκταση το πολιτικό σύστημα έχουν περάσει στον έλεγχο του κεφαλαίου -και μάλιστα του πλέον αρπακτικού κεφαλαίου, δηλαδή του χρηματοοικονομικού-, με αποτέλεσμα ο νέος κυρίαρχος επιχειρηματικός πολιτισμός να αποτελεί μείζονα απειλή και για την ανάπτυξη και για την ίδια τη Δημοκρατία.

  Ανάπτυξη σημαίνει σχεδιασμένη κοινωνική αλλαγή, ώστε η κοινωνία, συντεταγμένα, να πραγματώσει τις επιδιώξεις της για τη βελτίωση του υπαρξιακού καταστατικού της. Εξ ου και η Δημοκρατία είναι θεμελιώδες συστατικό της ανάπτυξης. Αντιθέτως, ο τρέχων πολιτισμός, που ορίζεται από την αρπακτικότητα των επιχειρηματιών και από την υποκατάσταση των δημοκρατικών διεργασιών από τις τεχνοκρατικές νόρμες, ορίζει την ανάπτυξη ως οικονομική μεγέθυνση, δηλαδή με στενούς λογιστικούς όρους, δίδοντας απόλυτη προτεραιότητα στη μεγιστοποίηση της συσσώρευσης του κεφαλαίου ως αυτοσκοπού και περιφρονώντας τον παραγωγικό συντελεστή εργασία και, βεβαίως, περιφρονώντας την έννοια του πολίτη και τις διεργασίες και αξίες της Δημοκρατίας.

 

Ζητούνται… δούλοι

  Έτσι, φθάνουμε στο σημείο να απαξιώνεται η αμοιβή της εργασίας, για να έχει «κίνητρο» ο επενδυτής να δημιουργήσει θέσεις εργασίας. Μα, έτσι, δεν δημιουργούνται θέσεις εργασίας, αλλά θέσεις δουλείας. Επίσης, αποκρύπτεται ή αποσιωπάται το γεγονός ότι, χωρίς την εργασία, τον κεφάλαιο δεν μπορεί να αναπαραχθεί. Και, βεβαίως, ουδείς από όσους κόπτονται για την παροχή κινήτρων στους επιχειρηματίες ασχολείται και με το πώς θα εξασφαλιστούν κίνητρα στον εργαζόμενο για να εργαστεί και να αναπτυχθεί. Ούτε κανείς από αυτούς ασχολείται με το εξής ερώτημα: Αν η «ανάπτυξη» είναι κομμένη και ραμμένη στα συμφέροντα της οικονομικής ελίτ, τότε τι αξία έχει για την κοινωνία και γιατί η κοινωνία πρέπει να υποστηρίξει τέτοιου είδους σχέδια «ανάπτυξης»;

 

Η υποδούλωση των πολιτών

    Η συμβατική αρχή του εξορθολογισμού της καπιταλιστικής παραγωγής είναι ουσιαστικά ένα σύνολο αντιφάσεων, εφόσον βασίζεται στην οργάνωση της εργασίας χωρίς τη συμμετοχή των εργαζομένων, περιθωριοποιώντας έτσι τον ανθρώπινο ρόλο και την προσωπικότητα του εργαζομένου, κάτι το οποίο είναι μια κραυγαλέα και προφανής ανοησία, ακόμη και με κριτήριο την ίδια την επιδίωξη της οικονομικής αποτελεσματικότητας στην οποία ομνύουν οι τεχνοκράτες-προϊστάμενοι στο καπιταλιστικό σύστημα. Επίσης, η γραφειοκρατικοποίηση συνεπάγεται ότι η θεμελιώδης κοινωνική σχέση στα τεχνοκρατικά καπιταλιστικά συστήματα -δηλαδή η σχέση μεταξύ διευθυντών και εκτελεστικών οργάνων- σταδιακά εξασθενεί την ικανότητα μεγάλων κομματιών της κοινωνίας να σκέπτονται και να δρουν κριτικά και δημιουργικά, επειδή η σχέση μεταξύ διευθυντών και εκτελεστικών οργάνων στα τεχνοκρατικά καπιταλιστικά συστήματα διαχέει κομφορμισμό και φορμαλισμό, προωθεί την ηθική παραίτηση και υπονομεύει τη διανοητική ανέλιξη της ανθρωπότητας. Με άλλα λόγια, η γραφειοκρατικοποίηση σημαίνει ότι οι τεχνοκρατικές καπιταλιστικές δομές αποστερούν όλο και περισσότερους ανθρώπους από την ικανότητα να σκέπτονται δημιουργικά και να αναλαμβάνουν δημιουργικά τις προσωπικές ευθύνες τους για τη ζωή τους.

 

Εξαπάτηση

  Ο διεθνώς καταξιωμένος σύγχρονος κοινωνιολόγος Μάνουελ Κάστελς (ManuelCastells) -ο οποίος αποτελεί έναν από τους εμβριθέστερους και πιο πρωτοποριακούς σύγχρονους ερευνητές της λεγόμενης «δικτυακής κοινωνίας» (networksociety)- έχει εξηγήσει μεθοδικά τις τεράστιες απειλές που τίθενται για την ελευθερία, τη δημιουργικότητα και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου και, βεβαίως, για τη Δημοκρατία από την τεχνοκρατία και ειδικότερα από συστήματα αυτόματης εκτέλεσης χρηματοοικονομικών εντολών/οδηγιών και «αντικειμενικών» κριτηρίων σε διάφορα πεδία λήψης πολιτικών αποφάσεων.

  Η τεχνοκρατία βασίζεται στην επιβολή αφηρημένων γενικών αληθειών, τις οποίες δημιουργεί κάποια ελίτ και τις επιβάλλει στην κοινωνία ως επιστημονικά θέσφατα, ως τη δήθεν καταναγκαστική λογική της αντικειμενικής πραγματικότητας. Φυσικά, πρόκειται για μια μεγάλη απάτη. Καμιά πραγματικότητα δεν είναι απολύτως ανεξάρτητη από τη βούληση του ανθρώπου. Καμιά πραγματικότητα δεν είναι υπερβολικά σκληρή για να υποταχθεί στην προθετικότητα της ανθρώπινης συνείδησης. Γι’ αυτό, σύμφωνα με τη δημοκρατική πολιτική θεωρία, το πολιτικό ορίζει το πραγματικό.

 

 

 

Share