Η Πυραμίδα του χρήματος

Γερμανικοί, αμερικανικοί τραπεζικοί οίκοι και υπερεθνικές εταιρείες κατευθύνουν τη ροή του χρήματος

Ανάμεσα στους 25 παγκόσμιους γίγαντες που ελέγχουν την οικονομία βρίσκονται οιJP Morgan Chase & Co, Merrill Lynch & Co Inc και η Deutsche Bank

 

 

Μια πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης έδειξε ότι μια μικρή ομάδα εταιρειών -κυρίως τραπεζών- κατέχει τεράστια δύναμη στην παγκόσμια οικονομία και, συγκεκριμένα, αφού ερεύνησε το σύνολο των 43.060 υπερεθνικών εταιρειών και το δίκτυο ιδιοκτησίας τους, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι 147 εταιρείες, που συναποτελούν μια επιχειρηματική «υπερ-οντότητα» (super-entity), ελέγχουν το 40% του συνολικού πλούτου της παγκόσμιας οικονομίας. Η στενή διασύνδεση μεταξύ τους σημαίνει ότι αυτό το επιχειρηματικό δίκτυο είναι επιρρεπές σε υψηλό συστημικό κίνδυνο και ευάλωτο σε κατάρρευση λόγω φαινομένων ντόμινο.

    Η εν λόγω μελέτη τιτλοφορείται «Το Δίκτυο του Παγκόσμιου Επιχειρηματικού Ελέγχου» («The Network of Global Corporate Control»), συντάχθηκε από τη Στεφανία Βιτάλι (Stefania Vitali), τον Τζέιμς Γκλατφέλντερ (James B. Glattfelder) και τον Στέφανο Μπάτιστον (Stefano Battiston), μέλη του επιστημονικού προσωπικού του Τμήματος Σχεδιασμού Συστημάτων (Systems Design) του κορυφαίου ελβετικού Πανεπιστημίου ETH Zürich και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «PLOS ONE» στις 26 Οκτωβρίου του 2011.

    Η δομή του δικτύου ελέγχου των εταιρειών -δηλαδή ο βαθμός μονοπωλιακότητας/ολιγοπωλιακότητας της αγοράς- επηρεάζει αποφασιστικά τις συνθήκες του οικονομικού ανταγωνισμού και τη χρηματοοικονομική σταθερότητα. Όμως, μέχρι τη δημοσίευση της ανωτέρω έρευνας, είχαν γίνει μελέτες της δομής του δικτύου ελέγχου των εταιρειών μόνο με βάση μικρά εθνικά δείγματα και δεν υπήρχε η κατάλληλη μεθοδολογία για να εκτιμηθεί ο έλεγχος της παγκόσμιας οικονομίας. Η προαναφερθείσα μελέτη των επιστημόνων του ETH Zürich -εφαρμόζοντας μεθόδους και έννοιες των κλάδων των μαθηματικών που ονομάζονται τοπολογία, αλγεβρική γεωμετρία και θεωρία δικτύων- παρουσίασε την πρώτη επιστημονική διερεύνηση της αρχιτεκτονικής του διεθνούς δικτύου ιδιοκτησίας εταιρειών και μέτρησε τον έλεγχο επί της παγκόσμιας οικονομίας που έχει κάθε ένας παγκόσμιος επιχειρηματικός παίκτης. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα αυτής της μελέτης, οι υπερεθνικές εταιρείες αποτελούν μια γιγαντιαία «δομή παπιγιόν» και ένα μεγάλο μέρος του ελέγχου της παγκόσμιας οικονομίας ανήκει σε έναν μικρό πυρήνα, κυρίως χρηματοοικονομικών οργανισμών, όπως φαίνεται στο Σχήμα 1. Αυτός ο πυρήνας αποτελεί μια «υπερ-οντότητα» που θέτει νέα προβλήματα και νέες προκλήσεις για τους οικονομολόγους και τους πολιτικούς.

 

Δομικό πρόβλημα

    Η υπερσυγκέντρωση του ελέγχου της παγκόσμιας οικονομίας που, διά της ανωτέρω επιστημονικής εργασίας, έχει πλέον υπολογιστεί και αναλυθεί μαθηματικά αποτελεί μείζον δομικό πρόβλημα της παγκόσμιας πολιτικής οικονομίας για τους εξής λόγους:

    Πρώτον, δεν λειτουργούν οι θεμελιώδεις υποθέσεις περί ανταγωνισμού στις οποίες βασίζεται το σύστημα της ελεύθερης αγοράς. Κατ’ επέκταση, ο μηχανισμός των τιμών -που σύμφωνα με τη θεωρία των οικονομικών της ελεύθερης αγοράς είναι ο αποτελεσματικότερος μηχανισμός οικονομικής πληροφόρησης και κατανομής των παραγωγικών συντελεστών- δεν λειτουργεί αποτελεσματικά και, μάλιστα, υφίσταται σημαντικές στρεβλώσεις λόγω της υπερσυγκέντρωσης του ελέγχου της παγκόσμιας οικονομίας. Συνεπώς, το ιδρυμένο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα χαρακτηρίζεται από σοβαρή αναποτελεσματικότητα και σοβαρό έλλειμμα οικονομικής ορθολογικότητας.

    Η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των μετοχικών χαρτοφυλακίων φαίνεται στο Σχήμα 2, όπου βλέπουμε τη συγκέντρωση της παγκόσμιας οικονομικής δύναμης και άρα, την ικανότητα μιας μικρής ομάδας παγκόσμιων παικτών να χειραγωγούν το χρηματοοικονομικό σύστημα σε παγκόσμια κλίμακα.

 

Υπονόμευση Δημοκρατίας

    Δεύτερον, λόγω της μεγάλης ασυμμετρίας στην πληροφόρηση και στην κατανομή της δύναμης, υπονομεύεται το δημοκρατικό πολίτευμα -ουσιαστικά και τυπικά- και δημιουργούνται θεσμοί και δομές υπεράνω κριτικής και υπεράνω αλλαγής από την κοινωνία. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, όπως έχουμε ξαναγράψει σε αυτήν τη στήλη της εφημερίδας μας, ο καπιταλισμός εξελίσσεται σε υπονομευτή της αστικής δημοκρατίας και της ίδιας της οικονομικής ελευθερίας.

    Τρίτον, η μεγάλη αλληλεξάρτηση μεταξύ των διασυνδεδεμένων κορυφαίων υπερεθνικών εταιρειών και η αυξημένη ασυμμετρία στην πληροφόρηση προκαλούν τεράστιο συστημικό κίνδυνο και μεγαλώνουν τις πιθανότητες εκδήλωσης φαινομένων ντόμινο που μπορεί να εξελιχθούν σε καταστροφικά σενάρια.

    Συνεπώς, η υπερσυγκέντρωση της οικονομικής δύναμης σε παγκόσμια κλίμακα μπορεί να λειτουργήσει ως μπούμερανγκ και να επιφέρει την αποσάθρωση του συστήματος, του οποίου η κατάρρευση μπορεί να προκαλέσει μέχρι και μεγάλους -παγκόσμιας κλίμακας- πολέμους, όπως συνέβη στη διάρκεια του 20ού αιώνα.

Η συμμετοχή των εργαζομένων ως οικονομική θεραπεία

 Η άμεση συμμετοχή των εργαζομένων της επιχείρησης στη διοίκηση μπορεί να αποδειχθεί το αντίδοτο στη συσσώρευση πλούτου σε λίγους και ισχυρούς

    Η δημιουργία οικονομικά αποτελεσματικών δομών, η αποτροπή σεναρίων παγκόσμιας οικονομικής καταστροφής και η διασφάλιση του δημοκρατικού πολιτεύματος απαιτούν τη δημιουργική συμμετοχή του παράγοντα εργασία στη διοίκηση των επιχειρήσεων. Ήδη, ως απάντηση στα αδιέξοδα και στα προβλήματα του ιδρυμένου καπιταλισμού, αναπτύσσονται ραγδαία οι λεγόμενες «συνεργατικές» εταιρικές δομές ή συνεταιρισμοί (cooperatives).

    Ο OHE ονόμασε το 2012 «Διεθνές Έτος Συνεργατικών Εταιρικών Δομών» («International Year of Cooperatives»). Σύμφωνα με τον Οργανισμό, σχεδόν ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως είναι μέλη-ιδιοκτήτες συνεργατικών εταιρικών δομών, και αυτό το μοντέλο επιχειρηματικότητας προβλέπεται ότι θα αποτελέσει το ταχύτερα αναπτυσσόμενο μοντέλο επιχειρηματικότητας μέχρι το 2025. Οι ελεγχόμενες από τους εργαζομένους συνεργατικές εταιρικές δομές δημιουργούν αποτελεσματικές δομές κατανομής του πλούτου και διασύνδεσης της διοίκησης με τον χώρο εργασίας που αποτελούν δύο παράγοντες-κλειδιά για τη δημιουργία μιας βιώσιμης οικονομίας.

    Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Μπαν-Κι Μουν (Ban-Ki Moon) έχει χαρακτηρίσει τις συνεργατικές εταιρικές δομές ως «μια μοναδική και ανεκτίμητη παρουσία στον σημερινό κόσμο» και ως μια υπόμνηση προς τη διεθνή κοινότητα ότι «είναι δυνατό να επιδιώκεις και την οικονομική βιωσιμότητα και την κοινωνική υπευθυνότητα».

 

Κλειδί οι εργαζόμενοι

    Από την εποχή της ανάπτυξης συνεργατικών εταιρικών δομών στη Μεγάλη Βρετανία, περίπου 150 χρόνια πριν, αυτός ο επιχειρηματικός θεσμός έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον κόσμο. Στην Αιθιοπία, συνεργατικές εταιρικές δομές βοηθούν άνδρες και γυναίκες να ξεπεράσουν τη φτώχεια. Στη Γερμανία, πάνω από το 50% της ανανεώσιμης ενέργειας ανήκει άμεσα σε πολίτες (μεμονωμένα πρόσωπα ή φάρμες), σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα wind-works.org. Στην Αμερική, περίπου 93 εκατομμύρια μέλη-ιδιοκτήτες πιστωτικών ενώσεων ελέγχουν περιουσιακά στοιχεία των οποίων η αξία φθάνει περίπου τα 920 δισεκατομμύρια δολάρια. Επίσης, οι Green Worker Cooperatives στο Νότιο Μπρονξ, στη Νέα Υόρκη, είναι ένας οργανισμός ο οποίος προσφέρει εκπαίδευση και υποστήριξη σε κατοίκους της περιοχής που ξεκινούν «πράσινες» επιχειρήσεις που ανήκουν στους εργαζομένους τους και έχει δημιουργήσει μια ισχυρή τοπική οικονομία. Στην Ιαπωνία, το ένα έκτο του πληθυσμού ανήκει σε καταναλωτικούς συνεταιρισμούς. Στη χώρα των Βάσκων, μια πεντηκονταετής συνεργατική εταιρική δομή, που διοικείται από τους εργαζομένους, έχει εξελιχθεί σε πολυεθνική επιχείρηση. Η εταιρεία MONDRAGON αποτελεί ομοσπονδία εργατικών συνεταιρισμών στη χώρα των Βάσκωνκαι το 2011 έφθασε να αποτελεί την έβδομη μεγαλύτερη εταιρεία στην Ισπανία από πλευράς κύκλου εργασιών και να απασχολεί 83.869 ανθρώπους σε 256 επιχειρηματικές μονάδες στους τομείς της χρηματοοικονομικής, της βιομηχανίας, του λιανικού εμπορίου και της γνώσης.

 

Το «αντίδοτο»

    Η προώθηση της κοινωνικής συνοχής, η δημιουργία βιώσιμης οικονομίας και η επιβίωση του δημοκρατικού πολιτεύματος απαιτούν και προϋποθέτουν την άμεση συμμετοχή και υπευθυνοποίηση της εργασίας στη διαχείριση του προϊόντος της εργασίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που απορρέουν από τις αναποτελεσματικές δομές του κεφαλαίου και του γραφειοκρατικοποιημένου και διεφθαρμένου συνδικαλισμού.

    Η άμεση συμμετοχή των εργαζομένων στη διοίκηση της επιχείρησης, αφενός οριοθετεί το κεφάλαιο ως φορέα οικονομικής (και κατ’ επέκταση πολιτικής) εξουσίας, αφετέρου αντικαθιστά τον γραφειοκρατικό, μαζικό και αναποτελεσματικό συνδικαλισμό των «εργατοπατέρων» κορυφής με δομές άμεσης οικονομικής δημοκρατίας. Επίσης, με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται συστήματα ταχείας ανάδρασης τα οποία είναι απαραίτητα για την αποτελεσματική κατανομή της πληροφορίας και άρα, για την ενίσχυση της ορθολογικότητας και της δημοκρατίας των δομών της πολιτικής οικονομίας.

Η κορυφή της οικονομικής διαπλοκής

 

Οι 25 πρώτες από τις 147 κορυφαίες υπερσυνδεδεμένες εταιρείες -δηλαδή η κορυφή της πυραμίδας της παγκόσμιας οικονομικής διαπλοκής- είναι οι ακόλουθες:

1. Barclays plc
2. Capital Group Companies Inc
3. FMR Corporation
4. AXA
5. State Street Corporation
6. JP Morgan Chase & Co
7. Legal & General Group plc
8. Vanguard Group Inc
9. UBS AG
10. Merrill Lynch & Co Inc
11. Wellington Management Co LLP
12. Deutsche Bank AG
13. Franklin Resources Inc
14. Credit Suisse Group
15. Walton Enterprises LLC
16. Bank of New York Mellon Corp
17. Natixis
18. Goldman Sachs Group Inc
19. T Rowe Price Group Inc
20. Legg Mason Inc
21. Morgan Stanley
22. Mitsubishi UFJ Financial Group Inc
23. Northern Trust Corporation
24. Société Générale
25. Bank of America Corporation